Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.5.2

Nighaṇṭunirvacana 70.5.2

Language
Sanskrit

70.5.2

"yatra gāvo bhūriśṛṅgā ayāsaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 2, 24, 6)"—"ko adya yuṅkte dhurigā ṛtasya (1, 6, 8, 1)"—ādityaraśmernigamau| aśvaraśmeranveṣaṇīyaḥ || (4) raśmayaḥ| 'raśiryamanārtho dhātuḥ (sau0)'| 'niyomiḥ (u0 4, 43)'—iti vidhīyamāno mipratyayo bāhulakād bhavati| raśanā raśmiriti katipayaprayogaviṣaya evāyaṃ raśiḥ, bharatyādivat, na sarvatra, bandhanapratīteḥ| badhnantyudakamathavā badhyate tairudakamaśvo vā| yadvā, 'aśū vyāptau (svā0 ā0)'| 'aśeraśa ca ( u0 4, 46 )'-iti mi-pratyayo raśādeśaśca| aśnuvate sarvaṃ jagat aśvagrīvādi vā raśmayaḥ| "sūryasyeva raśmayo drāvayitnavo ( ṛ0 saṃ0 7, 2, 22, 1 )"-"viraśmayojanāoṃ anu ( ṛ0 saṃ0 1, 4, 7, 3 )"-iti ādityaraśmernigamau| "manaḥ paścādanu yacchanti raśmayaḥ ( ṛ0 saṃ0 5, 1, 20, 1 )"-"te raśmibhistṛthakabhiḥ sukhādayaḥ ( ṛ0 saṃ0 1, 6, 13, 6 )"-iti cāśvaraśmeḥ|| (5) abhīśavaḥ| abhipūrvāt 'aśū vyāptau ( svā0 ā0 )'ityasmāt 'bhṛmṛśītṛcaritsaritanidhanimimasjibhya uḥ ( u0 1, 7 )'-iti upratyayo bāhulakād bhavati dhātavayavasyākārasyekāraśca| jas| abhi vyāpnuvanti jagadaśvagrīvāṃ vā| yadvā, abhipūrvāt 'īśa aiśvarye ( adā0 ā0 )'-ityasmāt pūrvavadpratyayaḥ| īṣṭe sūryastamo'pahantumebhiḥ, aśvapālo'śvaṃ vaddhum| "abhīśūnāṃ mahimānaṃ panāyata ( ṛ0 saṃ0 5, 1, 20, 1 )"ityaśvaraśmernigamaḥ| ādityaraśmeranveṣaṇīyaḥ|| (6) dīdhitayaḥ| etadādīnyādityaraśmināmānyeva| 'dīdhiṅ dīdhidevanayoḥ ( adā0 ā0 )' 'kvicakau ca saṃjñāyām ( 3, 3, 174 )'-iti kici pṛṣodarāditvādeva ( 6, 3, 106 ) yathākathañcidrūpasiddhirūhyā|

Linked texts (1)