Nighantu 70.5.3
Nighaṇṭunirvacana 70.5.3
- Language
- Sanskrit
70.5.3
dhīyante vidhīyante preṣyante rasāharaṇādikarmasvādityena, dhāryante vā varṣārthamudakamebhirādityena tathā| 'athāsya karma rasādānaṃ raśmibhiśca rasadhāraṇam ( 5, 10 )'-iti niruktam| 'na vā sa dhūtaṃ garbhaṃ bhāskarasya gabhastibhiḥ| pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūte rasāyanam'— iti śrīrāmāyaṇam| "śundhidayandrīdhiti[ma]ukthaśāsaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 4, 16, 1)"—iti nigamaḥ| 'dīdhitirdīptiḥ raśmimityarthaḥ'—iti (16, 66) vājasaneyabhāṣyakṛduvaṭo'bhāṣyat|| go-śabdapūrvādintarṇītaṇyarthāt 'bhasa bhakṣaṇadīptyoḥ (cu0 pa0)'—ityasmāt pūrvavat krirviḍabhāve ca pṛṣodarāditvāt go-śabdasyākārāntādeśaḥ| gāṃ bhūmiṃ ca bhāsayanti dīpayanti| yadvā, gavi saṃsargaṃ dīpyate| yadvā, gabhastirattikarmā (nigha0 2, 80)| gāmudakaṃ bhaumarasalakṣaṇaṃ gabhasati adanti| yadvā, 'bhasergaṅ ca'—iti bhoja-sūtreṇa tipratyayaḥ dhātorgaḍāgamaśca, gabhasati dīpyante iti gabhastayaḥ| 'gṛhergabhastiḥ'—iti mādhavaḥ, tadā pūrvasūtreṇa tipratyaye dhātoranugāgamaḥ, 'hugrahorbhaśchandasi (si0 kau0 vai0 3 ā0)'—iti nirvāhaḥ, gṛhṇanti bhaumaṃ rasam| "gabhastipūto nṛbhiradribhiḥ suto (ṛ0 saṃ0 7, 3, 18, 4)"—"vṛṣṇo aṃū śubhyāṃ gabhastipūtaḥ (ya0 vā0 saṃ0 7ā 1)"—iti ca nigamau||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit