Nighantu 70.6.1
Nighaṇṭunirvacana 70.6.1
- Language
- Sanskrit
70.6.1
(1) ātāḥ| āṅpūrvādtatergatikarmaṇaḥ (bhū0 pa0) 'aṃkarttari ca kārake (3, 3, 16)'—iti ghañ ābhimukhyena gamyante prāṇibhistaṃ taṃ kāryaṃ prati| yadvā, āṅpūrvāt tanoteḥ 'upasarge ca saṃjñāyām (3, 3, 66)'—iti janervidhīyamāno ḍapratyayo bahulavacanād bhavati| ātatāḥ ātāḥ| "ṛdbhantyātāḥ susmnṛṣṭāsaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 3, 7, 6)"—"udātairjihate vṛhadvacāro (ṛ0 saṃ0 6, 7, 24, 5)"—iti nigamau|| (2) āśāḥ | āṅpūrvāt 'śadḷ śātane (bhū0 pa0)'— ityayamatra gatyarthaḥ, anekārthatvāddhātūnām | pūrvavaduḥ | taṃ tamarthaṃ pratyāgamanāt | yadvā, ā ityeṣo'bhītyasyārthe vartate | 'aśū vyāptau (svā0 ā0)'—ityasmāt ghañi rūpam | āśā upadiśā bhavantyabhyaśanāt parasparādibhiḥ saṃvyāpteḥ | 'ā aśnuvate āśāḥ'—iti kṣīrasvāmī | atra pacādyac (3, 1, 134) | "indra āśābhyaspari (ṛ0 saṃ0 2, 8, 6, 2)"— iti nigamaḥ || (3) uparāḥ | uparamante āsvabhrāṇi prāṇino vā svasvavyāpārebhyaḥ | pūrvavat ṅaḥ | "upahare yaduparā apinvan (ṛ0 saṃ0 1, 5, 2, 1)"—iti nigama | "tamasya pṛkṣmuparāṅgu dhīmahi (ṛ0 saṃ0 2, 1, 12, 5)"—ityatra digvācī na veti cintyam || (4) āghrāḥ | āṅpūrvāt tighrateḥ (bhū0 pa0) dhātorghañ kavidhānam | 'ghrātāllagāpācyadhihaniyudhyartham (3, 3, 16 ma0 bhā0)'—iti kapratyayaḥ | suṣāmāditvāt (8, 3, 68) ṣatvam | ā samantāt sthīyate ābhiḥ | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (5) kāṣṭhāḥ | kāṣṭhā diśo bhavanti (niru0 2, 15)'— ityatra skandasvāmī—'krāntvā sarvamatītya sthitāḥ ākāśavadu vyatirekapakṣe | avyatireke'pi ta eva śabdādayaḥ sarvatra santi saṃsthitāśceti | upadiśo'pyevameva |
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit