Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.7.2

Nighaṇṭunirvacana 70.7.2

Language
Sanskrit

70.7.2

(5) ūrmyā | 'ūrṇuñ ācchādane (adā0 u0)' | 'ūrṇoterṇalopaśca (u0 1, 26 )'--iti mipratyayaḥ--iti kecit | 'arterūcca (u0 4, 54)'--iti mi-pratyayaḥ--itikamalanayanaḥ | ūrmiḥ tamaḥsaṅghāt, ācchādakatvāt lokasya | 'tamarhati ( 5, 1, 63 )' 'chandasi ca ( 5, 1, 67 )'--iti yat pratyayaḥ | 'indrāya naktamūrmyāḥ suvācaḥ ( ṛ0 saṃ0 6, 6, 32, 1 )'--iti nigamaḥ || (6) rāmyā | 'ramu krīḍāyām (bhū0 ā0)' | antarṇītaṇyarthāt propārthaviśiṣṭādasmāt 'kṛtyalyuṭo bahulam ( 3, 3, 113 )'--iti bahulavacanāt 'porupadhāt ( 3, 1, 68 )'--iti yataṃ bādhitvā 'ṛhalorṇyat (3, 1, 124)' bhavati, 'acoñṇiti (7, 2, 115)' --iti vṛddhiḥ | pramayatibhūtāni naktañcarāṇi, uparamayati divācarāṇi svavyāpārebhyaḥ| mādhavastu sarvabhūtāni ramayati | tathāca kauṣītakiḥ -'ye vai ke cānandā ane pāne mithune rāmyā eva te santatā avacchinnāḥ kriyante, teṣāṃ rātriḥ kārotaraḥ' --iti| 'adhorāmaḥ sāvitraḥ (ya0 vā0 saṃ0 26, 58)'--ityatra śvetaḥ kṛṣṇodaraḥ'--iti bhāṣyam| 'rāmaścārau site'site'-iti vaijayantī| tasmādrāmaśabdaḥ kṛṣṇaparyāyaḥ| svāśraye ramate rāmaḥ 'ñcaliti kasantebhyo ṇaḥ (3, 1, 140)'| 'tadarhati (5, 1, 63)', chandasi ca (5, 1, 67)'--iti yat| 'ahaśca kṛṣṇamahararjunaṃ ca ( ṛ0 saṃ0 4, 5, 11, 1 )' --iti śrutiḥ| yadvā, ramaṇaṃ rāmaḥ| bhāve ghañ (3, 3, 18)| strībhiḥ saha krīḍā rāmaḥ| 'tatra sādhuḥ (4, 4, 68)'--iti yat| "saidhāna uṣaso rāmyā anu (ṛ0 saṃ0