Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.1.3

Nighaṇṭunirvacana 72.1.3

Language
Sanskrit

72.1.3

"athā vayamādityavrate tava (ṛ0 saṃ0 1, 2, 15, 5)"—"brāhmaṇā vratacāriṇaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 7, 3, 1)"—iti ca nigamau| "agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi (ya0 vā0 saṃ0 1, 5)"—ityādau vrataśabde nivṛttikarmatā || (8) karvaram| karvaterghātoḥ (bhū0 pa0) 'puṃsi sañjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa (3, 3, 118)'—iti ghapratyayaḥ, karvaram| 'kṛ vikṣepe (tudā0 pa0)' 'kṛñ hiṃsāyām (svā0 u0)'| 'kṛgaśrṛ-vṛścatibhyaḥ arac (u0 2, 114)'| kirati phalaṃ, kīryate'smin pātrādīti vā, hinasti tat śubhaṃ puruṣabhāvamaśubhaṃ puṇyam| "ata ino'pi karvarā purūṇi (ṛ0 saṃ0 8, 7, 2, 2)"—iti nigamaḥ || (6) śakma| 'śaklṛ śaktau (di0 u0)'| 'aśiśakibhyāṃ chandasi (u0 4, 142)'—iti maninpratyayaḥ| śakyate anenābhimataṃ prātuṃ, śaknotīṣṭaṃ sādhayituṃ vā, śakyate kartumiti vā| “madhyākarttornyadhāccakrama dhīraḥ (ṛ0 saṃ0 2, 8, 2, 4)”—iti nigamaḥ || (10) katuḥ| karoteḥ (bhū0 u0) 'kṛñnaḥ katuḥ (u0 1, 74)'—iti katupratyayaḥ| kriyate dvijātibhiḥ| “katuṃ dadhikrā anu santavītvat (ṛ0 saṃ0 3, 7, 14, 4)”—“śatakrato mādayasva suteṣu (ṛ0 saṃ0 4, 7, 13, 5)”—iti ca nigamau || (11) karuṇam| 'kṛ vikṣepe (tudā0 pa0)' 'kṛñ hiṃsāyām (svā0 u0)'| 'kṛvṛdāribhya unan (u0 3, 50)'| karvareṇa samānārtham| “sa viśvasya karuṇasyeśa ekaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 7, 6, 2)”—iti nigamaḥ || (12) karaṇāni| karoteḥ 'yuc bahulam (u0 2, 74)'—iti yuc kriyate lyuṭ vā| karaṇaṃ sādhanamiti prāpte jasi pāṭho yathādṛṣṭam| 'karmavāci karaṇamādyudāttam'—iti mādhavaḥ|

Linked texts (1)