Nighantu 72.1.4
Nighaṇṭunirvacana 72.1.4
- Language
- Sanskrit
72.1.4
“pra te pūrvāṇi karaṇāni vocam (ṛ0 saṃ0 4, 1, 30, 1)”—“pra te pūrvāṇi karaṇāni vipra (ṛ0 saṃ0 3, 6, 2, 5)”—iti ca nigamau || (13) karāṃsi| karoterasun (u0 4, 184)| 'bhūte'pi dṛśyante (3, 3, 2)'—iti bhūte vā bhaviṣyati vā| arthaḥ pūrvavat| 'karāṃsīti kṛtāni syuḥ kriyamāṇāni kecana'—iti mādhavaḥ| “āvidvām̐āha viduṣe karāṃsi (ṛ0 saṃ0 3, 6, 2, 5)”—iti nigamaḥ || (14) karantī| 'kṛñ karaṇe' bhūvādiḥ (u0)| śatari ṅīp| karaṇamabhimataṃ kartuḥ| yathādṛṣṭaṃ pāṭhaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (15) karikat| 'dādharti dardharti darddharṣi (7, 4, 65)'— ityādi sūtreṇa chandoviṣayeṇa karoteryaṅlugantasya śatari numāgamo bhāvo'bhyāsasya rigāgamo'pi nipātyate| atra nyāsaḥ—'yaṇādeśo kṛte anṛkārāntatvādṅsyābhyāsasya rigāgamo na prāpnotīti so'pi nipātyata iti| punaḥ punaḥ karotīṣṭraprāptimanivārañca| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (16) cakrat| 'kṛñ karaṇe' bhvādiḥ (u0)| śatṛ| 'juhotyādibhyaḥ śluḥ (2, 4,75)'—vahulañchandasi (2, 4, 76)'—iti śapaḥ ślurdvirvacanādiḥ yaṇādeśaḥ| karotyabhīṣṭram| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| keṣucit kośeṣu cakraturiti dṛṣṭram, nigamadarśanāñcirṇayaḥ| asya sthāne carkṛtyamiti mādhavīye dṛṣṭam| "carkṛtyāni kṛṇvataḥ (ṛ0 saṃ0 3, 6, 7, 13 )"—ityatra 'karmāṇi carkṛtyāni'—iti bhāṣyañca|| (17) kartvam| karoteḥ 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)' —iti vanpratyayaḥ kriyate| yadvā, 'kṛtyārthe tavaikekenyatvanaḥ (3, 4, 14)'—iti tvanpratyayaḥ, kṛtyārthatvaṃ bhāvakarma| "taddevānāṃ devatamāya kartvam (ṛ0 saṃ0 2, 7, 1, 3)"—iti nigamaḥ| atra skandasvāmibhāṣyam—'kartvamiti karmanāma' —iti|| (18) karttoḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit