Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.1.4

Nighaṇṭunirvacana 72.1.4

Language
Sanskrit

72.1.4

“pra te pūrvāṇi karaṇāni vocam (ṛ0 saṃ0 4, 1, 30, 1)”—“pra te pūrvāṇi karaṇāni vipra (ṛ0 saṃ0 3, 6, 2, 5)”—iti ca nigamau || (13) karāṃsi| karoterasun (u0 4, 184)| 'bhūte'pi dṛśyante (3, 3, 2)'—iti bhūte vā bhaviṣyati vā| arthaḥ pūrvavat| 'karāṃsīti kṛtāni syuḥ kriyamāṇāni kecana'—iti mādhavaḥ| “āvidvām̐āha viduṣe karāṃsi (ṛ0 saṃ0 3, 6, 2, 5)”—iti nigamaḥ || (14) karantī| 'kṛñ karaṇe' bhūvādiḥ (u0)| śatari ṅīp| karaṇamabhimataṃ kartuḥ| yathādṛṣṭaṃ pāṭhaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (15) karikat| 'dādharti dardharti darddharṣi (7, 4, 65)'— ityādi sūtreṇa chandoviṣayeṇa karoteryaṅlugantasya śatari numāgamo bhāvo'bhyāsasya rigāgamo'pi nipātyate| atra nyāsaḥ—'yaṇādeśo kṛte anṛkārāntatvādṅsyābhyāsasya rigāgamo na prāpnotīti so'pi nipātyata iti| punaḥ punaḥ karotīṣṭraprāptimanivārañca| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (16) cakrat| 'kṛñ karaṇe' bhvādiḥ (u0)| śatṛ| 'juhotyādibhyaḥ śluḥ (2, 4,75)'—vahulañchandasi (2, 4, 76)'—iti śapaḥ ślurdvirvacanādiḥ yaṇādeśaḥ| karotyabhīṣṭram| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| keṣucit kośeṣu cakraturiti dṛṣṭram, nigamadarśanāñcirṇayaḥ| asya sthāne carkṛtyamiti mādhavīye dṛṣṭam| "carkṛtyāni kṛṇvataḥ (ṛ0 saṃ0 3, 6, 7, 13 )"—ityatra 'karmāṇi carkṛtyāni'—iti bhāṣyañca|| (17) kartvam| karoteḥ 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)' —iti vanpratyayaḥ kriyate| yadvā, 'kṛtyārthe tavaikekenyatvanaḥ (3, 4, 14)'—iti tvanpratyayaḥ, kṛtyārthatvaṃ bhāvakarma| "taddevānāṃ devatamāya kartvam (ṛ0 saṃ0 2, 7, 1, 3)"—iti nigamaḥ| atra skandasvāmibhāṣyam—'kartvamiti karmanāma' —iti|| (18) karttoḥ|

Linked texts (1)