Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.1.5

Nighaṇṭunirvacana 72.1.5

Language
Sanskrit

72.1.5

karoteḥ 'sitanigamimasisacyavidhānkuśibhyastun (u0 1, 67 )'—iti bāhulakāt tunpratyayaḥ| arthaḥ pūrvavat| ṣaṣṭhyeyakavacanasya pāṭho yathādṛṣṭam| "madhyākarttorvitartaṃ sañjabhāra (ṛ0 saṃ0 1, 8, 7, 4)"—"madhyākarttornyadhācchakam dhīraḥ (ṛ0 saṃ0 2, 8, 2, 4)"—iti ca nigamau || karoteḥ 'kṛtyārthe tavaikekenyaṃtvanaḥ (3, 4, 14)' —iti tavaipratyayaḥ | 'kṛnmejantaḥ (1, 1, 36)'—ityavyayatvam | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || karoteḥ 'paḥ kicca (u0 1, 68)'—iti vidhīyamānastupratyayo bāhulakād bhavati | kriyate kṛtu | 'śilpāvanye kṛturyakam'—ityatra mādhavenāpi karmanāmasu paṭhitaḥ | 'ghupāṃ suluk (7, 1, 36)'—ityatra 'iyāḍiyājī-kāraṇāmupasaṅgyānam (7, 1, 36 vā0)'—iti vibhakterīkārādeśaḥ | "tvaṃ ratha metaśaṃ kṛtvye dhane (ṛ0 saṃ0 1, 4, 18, 1)"—iti nigamaḥ | atra skandasvāmibhāṣyam—'kṛtvīti karmanāma, karmaṇi dhane nimitte dhanārthaṃ yat karmetyarthaḥ | karmātra saṃśrīmaḥ saṃgrāmārthamājiḥ syāt'—iti | "kṛtvī savarṇāmadadiṃvasvate (ṛ0 saṃ0 7, 6, 23, 2)"—ityatra tu tvāntaṃ tathā skandasvāminā vyākhyātatvāt || 'dhṛṅ ādhāre' divādiḥ (u0)| dhārayati karttāraṃ phalapradānena| yadvā, dadhāteḥ kipi 'ghumāsthāgāpāja-hātisāṃ hali (6, 4, 66)'—itītve rūpam| ītvaśca kinlope'pi| dhārayati karttāramiti pūrvavad dadāti vā phalaṃ dhīḥ karma| 'dadhāternihitaṃ dravyeṣu tat'—iti mādhavaḥ| yadvā, dhyāyateḥ samprasāraṇatve kipi rūpam| dhyāyate cintyate karttṝmirevaṃ kartavyamiti| "dhiyaṃ dhiyaṃ sīṣadhāti pra pūṣā (ṛ॰ saṃ॰ 4, 8, 6, 3)"—iti nigamaḥ|| (22) śacī| 'śaca vyaktāyāṃ vāci' bhvādirātmanepadī|

Linked texts (1)