Nighantu 72.10.1
Nighaṇṭunirvacana 72.10.1
- Language
- Sanskrit
72.10.1
(1) magham| maṃhatirdānakarmā (pa0 3, 20, 10)| 'ghannarthe kavidhānam (3, 3, 58 vā0)'—ityatra parigaṇitasya prāyikatvāt kapratyaye pṛṣodarāditvāt lopo hakārasya ghakāraśca| dīyate'rthibhyaḥ| "tebhirindraṃ codya dātave magham (ṛ0 saṃ0 7, 2, 33, 5)"—"yadindra dakṣiṇā maghonī (ṛ0 saṃ0 2, 6, 6, 6)"—iti nigamau|| (2) raikṇaḥ| 'ricir virecane (ru0 u0)'| 'ricerdhane ghicca (u0 4, 164)'—ityalun, nuḍāgamo guṇaśca, ghittvāt 'cajoḥ kughiṇyatoḥ (7, 3, 52)'—iti kutvam| raikṇa iti dhananāma, ricyate prayataḥ (niru0 3, 2)'—iti bhāṣyam| ricyate avatiṣṭhate prayataḥ mriyamāṇasya dhanaṃ dhaninā saha na mriyata ityarthaḥ| 'raikṇo dhanaṃ riceḥ preraṇārthāt'—iti mādhavaḥ| preryate'nena dattena bhṛtyādiḥ karmasu| "spāhaṃ yadrekṇaḥ paramaṃ vanoṣi tat (ṛ0 saṃ0 1, 2, 34, 4)"—"pariṣadyaṃ haraṇasya rekaṇaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 2, 6, 2)"—iti ca nigamau || (3) riktham| riceḥ (ru0 u0) 'pātṛtudivaciricisicibhyasthak (u0 2, 6)'—iti thak| pūrvavadarthaḥ| "na jāmaye tānvo rikthamārek (ṛ0 saṃ0 3, 2, 5, 2)"—iti nigamaḥ || (4) vedaḥ| 'vidḷ lābhe (adā0 pa0)'| asun| vid-tyetat, labhyate vānena dharmādiḥ| "hotāraṃ viśvavedasam (ṛ0 saṃ0 1, 1, 22, 1)"—iti nigamaḥ || (5) varivaḥ| vṛñ varaṇe (svā0 u0) asmād yaṅlugantāt asuni bāhulakādilopaḥ| bhṛśaṃ viyate, varivaso hetutvādvā varivaḥ 'vittaṃ bandhurvayaḥ karma vidyā bhavati pañcamī| etāni mānyasthānāni garīyo yadyaduttaram (2, 13, 6)'—iti manuḥ| "yudhā devebhyo varivaścakartha (ṛ0 saṃ0 1, 4, 25, 5)"—"aho rājan varivaḥ pūrve kaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 5, 2)"—iti nigamau || (6) śvātram|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit