Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.12

Nighaṇṭunirvacana 72.12

Language
Sanskrit

72.12

(1) relate| ayaṃ nairukto dhātuḥ| "arelatā manasā devānāṃ patet"—iti nigamaḥ ||
(2) helate| 'her̤ū anādare krodhe ca' bhūvādirātmanepadī| "ahelamānorivām̐ ajāśca (ṛ0 saṃ0 2, 2, 2, 4)"— "ahelamāno varuṇeha bodhi (ṛ0 saṃ0 1, 2, 15, 1)"— iti nigamau || (3) bhāmate | 'bhāma krodhe' bhvādirātmanepadī | "ddeva juṣṭocyate bhāminegoḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 25, 1)"—"svayambhū-bharmo abhimātiṣāhaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 3, 18, 4)"—iti nigamau || (4) hūṇīyate | 'hūṇīṅ roṣe vaimanasye ca' kaṇḍvādiḥ | "punaḥ prāyacchadhūṇīyamānaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 6, 7, 2)"—hūṇīyamāno apa himadvayeḥ (ṛ0 saṃ0 3, 8, 15, 2)"—iti nigamau || (5) bhrīṇāti | 'bhrī bhaye' kryādiḥ parasmaipadī | anekārthatvāt krudhyatikarmā | evamuttaratrāpi | "enaḥ kṛṇvantamasuraṃ bhrīṇanti (ṛ0 saṃ0 2, 7, 10, 2)"—iti nigamaḥ || (6) bhreṣati | 'bhreṣu balane' bhvādiḥ svaritet | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (7) dodhati | nairukto dhātuḥ | "indro vṛtrasya dodhataḥ (ṛ0 saṃ0 1, 11, 26, 5)"—iti nigamaḥ || (8) vanuṣyati | 'vanuṣyatirhiṃsantikarmā (niru0 5, 2)'—ityatra skandasvāmī—'ghanoteḥ kaṇḍvādiprakṣepāt yakpratyayaḥ, tatsa-mpriyogena ca vanubhāvo draṣṭavyaḥ'—iti| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (9) kampate | 'kapi calane' bhvādirātmanepadī | nigamo'nveṣaṇīyaḥ ||
(10) bhojate | 'bhuja kauṭilye' tudādiḥ parasmaipadī | 'chandasyubhayathā ( 3, 4, 117 )'—ityārddhadhātukatvāt guṇaḥ | vyatyayenātmanepadam | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || iti daśa krudhyatikarmāṇaḥ |

Linked texts (1)