Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.13.1

Nighaṇṭunirvacana 72.13.1

Language
Sanskrit

72.13.1

(1) helaḥ | helateḥ bhāve asun | "devasya helo'vayāsi sīṣṭhāḥ ( ṛ0 saṃ0 3, 4, 12, 4 )"—iti nigamaḥ || (2) haraḥ | 'hṛñ haraṇe ( bhū0 u0 )' asun | harati kṛtyākṛtyavivekaṃ, hriyate vānena puruṣaḥ svacaśam, durjayo'ntaraḥ śatruḥ krodhaḥ | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (3) ghṛṇiḥ | jvalajjāmasu vyākhyātam ( 176 pṛ0 )| kṣaratyanena svedādiḥ, dīpyate'nena vā, kruddho'gniriva jvalati hi prasiddhaḥ | "āghṛṇe saṃsacāvahai ( ṛ0 saṃ0 4, 8, 21, 1 )"—iti nigamaḥ | 'mā hṛṇānasya ( ṛ0 saṃ0 1, 2, 16, 2 )'—ityatra bhāṣye'—hṛṇiriti krodhanāmasu pāṭhāt harati krodhārtho'pi gamyate'—iti skandasvāmī, tat kathamiti vicintyam || (4) tyajaḥ| 'tyaja hānau (bhū0 pa0)'| atra| tyajyate satpuruṣaiḥ, tyajyante'nena prāṇā iti vā, tyajyate vā svadharmaḥ| "kruddhaḥ pāpaṃ kinna kuryyāt kruddho hanyāt gurūnapi| kruddhaḥ paruṣayā vācā naraḥ sādhūnapi kṣipet"—iti hi mahābhāratam| "mahaścidasi tyajaso varūtā (ṛ0 saṃ0 2, 4, 8, 1)"—"kiṃ deveṣu tyaja enaścakartha (ṛ0 saṃ0 8, 3, 14, 6·)"—iti nigamau| (5) bhāmaḥ| bhāmaterbhāve ghañ| yadvā 'bhā dīptau (adā0 pa0)' | 'arttistusuhusṛdhṛkṣikṣubhāyāvāpadiyakṣinībhyo man (u0 1, 137)'—iti man| dīpyate tena tadvān| "devajuṣṭocyate bhāmine gīḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 25, 1)"—"svayambhūrbhāmo abhimātiṣāhaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 3, 18, 4)"—iti nigamau || (6) han| 'hana hiṃsāgatyoḥ (adā0 pa0)' atra| "nañi hana eha ca (ḍa0 4, 218),"—iti nañyupapade vidhīyamāna ehādeśo bāhulakāt nañvināpi bhavati| "anehasaste harivo abhiṣṭau (ṛ0 saṃ0 8, 1, 30, 2)"—iti nigamaḥ ||

Linked texts (1)