Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.13.6

Nighaṇṭunirvacana 72.13.6

Language
Sanskrit

72.13.6

(43) raṃhati| rahi gatau (bhū0 pa0)'| "sahasrasāḥ śatasā asya raṃhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 8, 36, 3)"—"puroharibhyāṃ vṛṣabho ratho hiṣaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 17, 3)"—iti nigamau| 'stho raṃhatergatikarmaṇaḥ (niru0 6, 11)'—iti bhāṣyam || (44) yatate| 'yatī prayatne' ātmanepadam (bhū0)| "haṃsā iva śreṇiśo yatante (ṛ0 saṃ0 2, 3, 12, 5)"—"mitraṃ na yātayajanam (ṛ0 saṃ0 6, 7, 11, 2)"—iti nigamau || (45) bhramati| 'bhramu calane (bhū0 pa0)'| "bhramiraspṛsikunmararyānām"—iti nigamaḥ || (46) dhrajati| 'dhraja dhraji gatau' (bhū0 pa0) "dhrājirekasya daddaśe na rūpam (ṛ0 saṃ0 2, 3, 22, 4)"—"ahirdhunirvāta iva dhrajīmān (ṛ0 saṃ0 1, 5, 27, 1)"—iti nigamau || (47) rajati| (48) lajati| (49) kṣiyati || (50) dhamati| 'dhamiḥ sautraḥ'—iti skandasvāmī| yadvā, 'dhmā śabdāgnisaṃyogayoḥ (bhū0 pa0)'| 'pāghādhmāsthā (7, 3, 78)'—ityādinā dhamādeśaḥ| "prāvanvāṇīḥ puruhūtaṃ dhamantīḥ (ṛ0 saṃ0 3, 2, 2, 5)"—niḥṣīmadbhyo dhamatho niḥṣadhasthāt (ṛ0 saṃ0 4, 1, 30, 4)"—iti nigamau || (51) mināti| 'mīñ hiṃsāyām'| mīnāternigame (7, 3, 81)'—iti hrasvaḥ| "minoti"—iti pāṭhāntaram| tatra 'ḍu miñ kṣepaṇe' svādiḥ| "saptacakraṃ rathamapviśvaminvam (ṛ0 saṃ0 2, 8, 6, 3)"—iti nigamaḥ| 'mīnāteretadrūpam, sarveṇāpi loke nāvagantumaśakyam'—iti haradattaḥ|| (52) ṛṇvati| 'ṛvi ravi gatau (bhū0 pa0)'| 'iditonum dhātoḥ (7, 1, 58)' 'rayermatau bahulam (6, 1, 34 vā0)'—iti bahulavacanāt samprasāraṇam| "vyanuṣag vāryā deva ṛṇvati-(ṛ0 saṃ0 1, 4, 23, 3)"—iti nigamaḥ| 'ṛṇvatirgatikarmā, antarṇītaṇyarthaḥ| vividhaṃ gamayati—iti skandasvāmibhāṣyam||