Nighantu 72.2.1
Nighaṇṭunirvacana 72.2.1
- Language
- Sanskrit
72.2.1
(1) tuk| 'tuja hiṃsāyām (bhū0 pa0)'—kip tojati hinasti mātāpitarau garbhavāsādinā| tathāca mantraḥ—'yadā pipeṣa mātaraṃ pitaraṃ putraḥ'—ityādiḥ| 'tujirgatyarthaḥ preraṇārthaśca'—iti mādhavaḥ| kip| gacchatyanena pitṛlokaṃ pitā, gacchatyanenānṛpayaṃ pitṛbhya iti vā, preryate prasavakāle vāyunāpi vā| yadvā, 'ṣṭuca prasāde (bhū0 ā0)' kip, pṛṣodarāditvāt sakāralopaḥ| prasādyante'nena pitā vā| "tuce tu no bhavantu varivovidaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 2, 33, 4)"—"tuce tanāya tatsu no (ṛ0 saṃ0 6, 1, 28, 3)"—iti ca nigamau| ubhayatra caturthī| 'tud vyathane (tudā0 pa0)' puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)' 'pṛṣodarāditvāt' dakārasya kakāraḥ| tudate'nena mātā garbhavāsakāle, tudyate vyādhyādibhiriti vā| yadvā, 'ṣṭuca stutau (bhū0 ā0)' 'kṛdādhārārcikalibhyaḥ kaḥ (u0 3, 38)'—iti bāhulakāt kapratyayaḥ, salopaśca stūyate tokam| tathāca hariścandropākhyāne "ṛṇamasintsañjayatyamṛtatvaṃ ca gacchati (ai0 brā0 7, 3, 1)"—ityādibhirgāthābhiḥ praśasyate putraḥ| yadvā, 'tu'—iti sautro dhāturvṛddhyarthaḥ, kapratyayaḥ pūrvavat| varddhate hi tat, vardhyate vā mātāpitṛbhyām| yadvā, sarvebhya eva dhātubhyo ghañi rūpam, arthaśca sa eva| tudestu kakāro bāhulakāt ṣṭuceḥ sakāralopaśca| "mā nastokeṣu tanayeṣu rīriṣaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 4, 13, 3)"—iti nigamaḥ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit