Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.3.9

Nighaṇṭunirvacana 72.3.9

Language
Sanskrit

72.3.9

padadvayamidamamanuṣyapadārthe vartante iti vaicitryapradarśanārtha upanyāsaḥ| na manuṣyanāmatvena ca draṣṭavyaḥ| ekīyamatena cāṣṭau devatāyā ucyante| tatra pakṣe nāgānāṃ gandharveṣu, yakṣāṇāmasureṣu, piśācānāṃ rakṣasvantarbhāvāddṛṣṭvāvirodhāt| tadadya vācaḥ| saucīkasyārthe viśveṣāṃ devānāṃ saṃvādo hotṛjapaścāyam| tad adya asmin karmaṇi vāco mādhyamikāyāḥ prathamamutkṛṣṭaṃ svarasauṣṭhavārthasadanatvadevatāviśiṣṭaṃ masīya jānīya| yena ajñānena asurā yajñavighnaṃ kurvantaḥ, he devāḥ! adya tānabhibhavesa| he ūrjād! uta api yajñiyāsaḥ yajñasya sampādayitāraḥ pañcajanāḥ ācāryamatena ṛtvigmanuṣyāḥ| yamavyavasthapatīṣṭau niṣādānāṃ yajñasampāditvamasti, śūdrasyāpyodanasave, 'āyurasīti śūdrāya prayacchati, tatte prayacchāmīti śūdraḥ pratigṛhṇāti'—ityevamādinā| tathā 'dāsī pinaṣṭi patnī vetyatra dāsyādervyāpārādapyevaṃ yajñasampāditvamekīyamatena| paśca yajñāṅgabhūtā devagandharvādayaḥ sādhanabhāvena yajñasampādinaḥ| ata ucyate—'mama hotraṃ juṣadhvam'| hotṛkarma juṣadhvam sampādayatetyarthaḥ| anye manyante—yadekīyamataṃ yaccaupamanyavasya tadubhayamapyācāryasyeti| tathā ca mantravyākhyānam—pañcajātayo brāhmaṇādayo yajñiyāḥ gandharvādayaḥ sarve'pi hotuḥ saṅkhyena vyāpāreṇa sevyadhvamiti sampratyayāsādhāraṇaṃ manuṣyamātranāmatvenaiva nigamaṃ darśayati 'yat pāñcajanyayā viśā'| pragāthasyārṣam| yat yadā pāñcajanyayā pañcajaneṣu manuṣyeṣu bhavayā viśeṣati pañcabhirapi manuṣyajātairityarthaḥ'—ityādi| pañceti nirvācyam

Linked texts (1)