Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.5.2

Nighaṇṭunirvacana 72.5.2

Language
Sanskrit

72.5.2

(4) kṣipaḥ| 'kṣipa preraṇe (di0 pa0)' auṇādikaḥ kip| kṣipyante preryante puruṣeṇa karmatu nikṣirantyāsvaṅguloyakādīn iti vā "mṛjanti tvā daśa kṣipaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 7, 30, 4)" —iti nigamaḥ|| (5) śaryyāḥ| 'śṛ hiṃsāyām (kryā0 pvā0 pa0)'| "arunyāderākṛtigaṇatvāt yat (u0 4, 108)| śṛṇāti pāpāt| "ā yaḥ śaryābhistuvinṛmṇo asya (ṛ0 saṃ0 8, 5, 26, 3)" —iti nigamaḥ|| (5) raśanāḥ| raśibandhanārthāt dhāturityuktaṃ raśminirvaṃcane| (1 a0 5 kha0) 'yuc bahulam (2, 74)'—iti yuc| badhyanti bandhanīyaṃ, badhyate abhiriti vā| yuddhaprakaraṇe 'aśoraśa ca'—iti bhojadevaḥ| aśnuvate karmaṇi raśanābhirdeśabhirabhyadhītām (ṛ0 saṃ0 7, 5, 32, 6)" "acchā vahīraśanābhirnayanti (ṛ0 saṃ0 7, 3, 22, 1)"—iti ca nigamau|| (7) dhītayaḥ| 'dhī (di0 ā0)' dhāto 'kticktau ca saṃjñāyām (3, 3, 174)'—iti ktic vyatyayena dadhāterapi bhavati, 'ghumāsthāgāpājahāti (ī, 4, 66)'—itītvam| dhīyante nidhīyante puruṣaiḥ karmatu, dhāryanti karmasu dhanāni vā| atrāntargītaṇyartho dadhātiḥ| "sa satadhī.tebhirhitaḥ (ṛ0 saṃ0 ī, 7, 32, 4)"—iti nigamaḥ|| (8) atharyyaḥ| 'ata sātatyagamane (bhū0 pa0)' 'in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)'—itonpratyayo bāhulakāt, dhātoratharādeśaḥ, 'chandikārādaktinaḥ (4, 1, 41 vā0)'—iti ṅīp, jas| 'uṣarbudhamatharyo 3 na dantam (ṛ0 saṃ0 3, 5, 5, 3)'—ityatra 'atharyo na striyaḥ iva'—iti mādhavaḥ| atharye iti tenāpyapāṭhi aṅgulināmasu || "atharyavaḥ"—iti pāṭho bahuṣu dūraḥ| tadvāhunāmakaraṇaṃ spaṣṭam| nigamadarśanābhirṇayaḥ || (6) ciraḥ| 'cira prekṣe (ca0 pa0)' kvip, preryante puruṣaiḥ kāryeṣu|

Linked texts (1)