Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.5.4

Nighaṇṭunirvacana 72.5.4

Language
Sanskrit

72.5.4

"pariṣvajadhvaṃ daśakakṣyābhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 16, 4)"— "daśābanimro daśakakṣyebhyaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 30, 2)"—iti ca nigamau || (11) avanayaḥ| vyākhyātaṃ pṛthivīnāmasu (1 a0 1 kha0 6)| avanti karmāṇi, avyante vā| "sanāt sanīlā avanī ravātāḥ (ṛ0saṃ01, 5, 2, 5)"—"daśābanimyaḥ (ṛ0saṃ0 8, 4, 30, 2)" —iti ca nigamau || (12) haritaḥ| vyākhyātaṃ nadīnāmasu| (1a013kha012) harantyābhiḥ padārthān "e taṃ tyaṃ harito daśa (ṛ0 saṃ0 6, 8, 28, 3)"—iti nigamaḥ || (13) svasāraḥ| svaśabde upapade 'asu kṣepaṇe (di0 pa0)' —ityasmāt 'sāvase ṛn (u0 2, 86)'—iti ṛnapratyayaḥ huṣṭhu asyate kṣipyate padārthaṃ ā-meḥ, kāryeṣu kṣetavyā vā| yadvā, svaśabde upapade 'ṣadḷ viśaraṇe (bhū॰ pa॰)'—ityasmād bāhulakādar bāhulakāt ṭilopaśca| svaṃ svaṃ vyāpāraṃ gacchanti prāpnuvanti, svasmin svasmin haste sīdantīti vā| yadvā, parasparaṃ bhaginīva dūṣayante, ekahastaprabhavatvāt svasāraḥ ucyante 'na ghaṭsvasrādibhyaḥ (4, 1, 10)'—iti strīpratyayaniṣedhaḥ| "duvasyanti svasāro ahrayāṇam (ṛ॰ saṃ॰ 1, 5, 2, 5)"—iti nigamaḥ|| anayorartho'nusandheyaḥ| jamatergatikarmaṇaḥ (nigha॰ 2, 14) 'janighasibhyāmiṇ (u॰ 4, 126)'—iti bāhulakā. iṇpratyayaḥ| 'aliśalipalighasijamyagiyagibhya iṇ'—iti śrībhojadevaḥ| jamanti gacchanti karmāṇi prati aṅgatyābhiraṅgādīni vā| janereva vā bāhulakātrakārasya makāraḥ, jātāḥ svakāryāṇām| "tvaṃ sanāvadhi jāmayaḥ (ṛ॰ saṃ॰ 6, 8, 166, 5)"—iti nigamaḥ||