Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.7.4

Nighaṇṭunirvacana 72.7.4

Language
Sanskrit

72.7.4

(6) pituḥ| 'pā rakṣaṇe (adā0 pa0)'| 'kasimanijanibhāyāgāpāhibhyaśca (u0 1, 70)'—iti tu-pratyayo vāhulakādikāraḥ| rakṣitavyaṃ hyannam| pāyatervāhulakāt tupratyayo dhātoḥ pibhāvaśca| "pituṃ nu stoṣam (ṛ0 saṃ0 2, 5, 6, 1)"— pramandine pitumardranā vacaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 7, 12, 1)"—iti nigamau || (7) vayaḥ| 'vī gativyājanakāntyaśanakhādaneṣu (adā0 pa0)'| vasun| gatyādilartho'pyartho'trānuguṇaḥ kārakabhedena| 'vaya gatau (bhū0 ā0)'—ityasmādasun vā| "bṛhadasme vaya indro dadhāti (ṛ0 saṃ0 2, 1, 10, 2)"—"pari ghaṃsumomana vāṃ vayo gātava (ṛ0 saṃ0 5, 5, 16, 4)"—iti ca nigamau || kecidasya sthāne "sataḥ" iti paṭhanti| tatra 'vṛñ prāṇiprasave (adā0 ā0)'| 'tātatrātalātasuta'—ityādinā kpratyayaḥ bhūtro hrasvatvaśca nipātyate| sūyate vṛṣṭyā| "ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannaṃ tataḥ prajāḥ"—iti hi smṛtiḥ (manuḥ 3, 76)| yadvā, 'su su gatau (bhū0 pa0)'—ityetadviṣayaṃ nipātanam| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || 'ṣiñ bandhane (svā0 kryā0 u0)'| 'iṇsiñdo'kubhyo nak (u0 3, 2)'| 'sināti bhūtāni'—iti bhāṣyam| 'sināti badhnāti kṣudhā vinayanti bhūtāni dhārayati'—iti skandasvāmī| sīyate aneneti vā| annena hi bhṛtyādayo badhyante| 'yena sāsinaṃ bharathaḥ sa khinyaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 4, 6, 1)'—iti nigamaḥ || 'ava rakṣaṇagatiprītitṛptyavagamapraveśaśravaṇasvāmyarthayācanakriyecchādīptyavāptyāliṅganahiṃsādānabhāgavṛddhiṣu (bhū0 pa0)'| asnṛ| dhātvarthena yogaḥ sarvāṅgīkartavyaḥ| 'śravat brahmaṇyavasāgaman'—'agnigiro'vasā vetu dhītim (ṛ0 saṃ0 1, 5, 25, 4)'—iti nigamau ||