Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.7.6

Nighaṇṭunirvacana 72.7.6

Language
Sanskrit

72.7.6

ca kṛte ūrgiti bhavati| suṣṭhivdaṃ hi tadbhavati mṛdutvāt'—iti skandasvāmigranthaḥ| 'ūrjayate prāṇayate rjīvyate'nayā'—iti bhaṭṭabhāskaramiśraḥ| atra 'ūrjvalaprāṇanayoḥ (cu0 pa0)' ityasmādeva karaṇe kvip| "yaṃsi tmanamūrjaṃ na viśvadha kṣaradhyai (ṛ0 saṃ0 1, 5, 5, 3)"—iti nigamaḥ|| (16) rasaḥ| vyākhyātamudakanāmasu ( 1 a0 12 kha0 35)| "mahe yat pitra īṃ rasaḥ dive kaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 15, 5)"— iti nigamaḥ|| (17) svadhā| svaśabde upapade dadhāteḥ (ju0 u0) 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti kapratyayo bāhulakād bhavati| svebhyo dīyate svasmin dhīyate vā, svena dhanena dhīyate vā| "viśvā hi māyā avasi svadhā vaḥ (ṛ0 saṃ0 4, 8, 24, 1)"—"ādaha svadhāmanu (ṛ0 saṃ0 1, 1, 11, 4)"--iti ca nigamau|| (18) arkaḥ| (19) kṣadma| vyākhyātamudakanāmasu ( 1 a0 12 kha0 3)| kṣunnivarttanādike svakāryye sthiraṃ bhavati, sthiro bhavatyanena bhokteti vā, “ahamannamannamadantamadmi (sā0 saṃ0 ā0 1, 6)"—iti śrutiḥ| mādhavapakṣe kṣadiraśanārthaḥ (sau0), aśyate bubhukṣitaiḥ| "svādu kṣadmāpo ghasato syonakṛt"—iti nigamaḥ|| (20) nemaḥ| 'ṇīñ prāpaṇe (bhū0 u0)'| 'arttistusuhusṛdhṛkṣikṣubhāyāvāpadiyakṣinībhyo man (u0 1, 137)'| namayati sugatiṃ dātāraṃ. nīyate dehayātrā aneneti vā|| "nemā"—iti nakārāntaṃ kecit paṭhanti| tadā bāhulakādbhidhānalakṣaṇādvā nakārasyetsañjñāyāḥ abhāvaḥ| evamevāsmin sūtre vṛttikāreṇoktam| yadvā, manini rūpasiddhiḥ| nigamadarśanābhirṇayaḥ|