Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.8.4

Nighaṇṭunirvacana 72.8.4

Language
Sanskrit

72.8.4

śabdyorubhayorapi balanāmatvaṃ spaṣṭam, tatraikatamasya pāṭho vidvavadbhiradhīyatām || (3) śavaḥ| vyākhyātamudakanāmasu (1 a0 12 kha0 41)| "mā bhema śavasaspate (ṛ0 saṃ0 1, 1, 21, 2)"—iti nigamaḥ || (4) taraḥ| 'tṛ plavanataraṇayoḥ (bhū0 pa0)'| asun| taratyanena āpadam| 'yāvattaro maghavan yāvadojaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 2)"—iti nigamaḥ || (5) tavaḥ| tavatirvadhārthaḥ, asun| "apādamindra tavasā jaghantha (ṛ0 saṃ0 3, 2, 2, 3)"—"yoge yoge tavastaram (ṛ0 saṃ0 1, 2, 26, 2)"—iti ca nigamau || (6) tvakṣaḥ| 'takṣū tanūkaraṇe (bhū0 pa0)'| asun| tanūkriyante tena śatravaḥ| "sa pra rikno tvakṣasā kṣamo divaśca (ṛ0 saṃ0 1, 7, 10, 5)"—iti nigamaḥ || (7) śarddhaḥ| 'śarddhatirutsāhārthaḥ'—iti skandasvāmī, asun| śatrujayādāvanena utsāhitatvāt| "aśrājiśarddho marutoyadarṇasam (ṛ0 saṃ0 4, 3, 15, 6)"—iti nigamaḥ || (8) bādhaḥ| 'bādhū viloḍane (bhū0 ā0)' 'akarttari ca kārake saṃjñāyām (3, 3, 16)'—iti ghañ| bādhyate'nena śatravaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (9) nṛmṇam| 'nṛmṇaṃ nṛn natam (niru0 11, 6)'—iti bhāṣyam| 'nṛn śatrubhūtān prati namati, ṇathoṃ vā namiḥ, namayati prahīkaroti'—iti skandasvāmī| 'indranṛmṇaṃ hi te śavaḥ ( ṝ0 saṃ0 1, 5, 26, 3 )'—ityatra ṛkbhāṣyam—'yasmācchatrubhūtānāṃ manuṣyāṇāmapi namanakaraṇaṃ tava balam'—iti| sa eva tatra pṛṣodarāditvena nṛnamanaśabdasya varṇalopādau nṛmṇamiti draṣṭavyam| "śravo nṛmṇaṃ ca rodasī saparyataḥ (ṝ0 saṃ0 8, 1, 6, 1)"—"mahiśravastuvinṛmṇam (ṝ0 saṃ0 1, 3, 27, 1)"— iti ca nigamau || (10) taviṣī| taviḥ sautro dhāturvṛddhyarthaḥ| taveṣṭiṣanpratyayaḥ|

Linked texts (1)