Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 72.8.5

Nighaṇṭunirvacana 72.8.5

Language
Sanskrit

72.8.5

ṭidvāt ṅīp| "kṛṣṇā rajāṃsi taviṣīṃ dadhānaḥ (ṝ0 saṃ0 1, 3, 6, 4)"—"yuṣmākamastu taviṣī panīyasī (ṝ0 saṃ0 1, 3, 18, 2)"—iti nigamau || (11) śuṣmam| 'śuṣa śoṣaṇe (di0 pra0)'| 'avisivisiśuṣibhyaḥ kit (u0 1, 141)'—iti manpratyayaḥ| śuṣyatyanenāriḥ| 'śuṣiḥ prīṇanārthaḥ'—iti mādhavaḥ| priyaṃ hi balam| "śuṣmamiti balanāma, śoṣayatīti sataḥ (niru0 2, 24)"—iti bhāṣyam| 'parasparasāṃyogikamapi balaṃ viśoṣayati upameyatītyarthaḥ' —iti skandasvāmī| tatra śoṣayatermanin 'bahulamanyatrāpi sañjñācchandasoḥ'—iti luk| "śuṣmā indramaghātā ahutapsavaḥ (ṝ0 saṃ0 1, 4, 12, 4)"—"yasya śuṣmādrodasī abhyasetām (ṝ0 saṃ0 2, 6, 7, 1)"—iti nigamau || (12) śuṣṇam| (13) śūṣam| 'śuṣa śoṣaṇe (di0 pa0)'| 'pūṣamuṣakaluṣa kāruvaśailūṣādayaḥ'—ityādigrahaṇāt 'uṣaḥ pratyūṣādayo'pi bhavanti' —iti daṇḍanāthavṛttiḥ| ūṣapratyayadhilopaśca nipātyate śuṣmavadarthaḥ| "indrāya śūṣa marcati (ṛ0 saṃ0 1, 1, 18, 5)" —"inatamaḥ satvabhi ryoha śūṣaiḥ (ṛ0 saṃ0 3, 3, 13, 2)"—iti nigamau || (14) dakṣaḥ| 'dakṣa śaighye ca (bhū0 ā0)' cakārādṛvṛddhau| 'dakṣa gatihiṃsanayoḥ (cu0 gha0 pa0)'| 'dakṣatirutsāhārthaḥ'—iti skandasvāmī| aśun| śatruvijaye kṣipro bhavatyanena, hiṃsyante vā'nena śatravaḥ, protsāhito vā bhavati śatruvijaye| 'mitraṃ hu ve pūtadakṣam (ṛ0 saṃ0 1, 1, 4, 2)'—iti bhāṣye skandasvāmī— 'dakṣa iti sakārāntaṃ valanāma'| akārāntamapi tasyaivamarthāntare draṣṭavyam| "jajñānā pūtadakṣasā (ṛ0 saṃ0 1, 2, 8, 4)"— iti nigamaḥ || (15) vīlaḥ| vīlayati saṃstambhakarmā|

Linked texts (1)