Nighantu 72.8.6
Nighaṇṭunirvacana 72.8.6
- Language
- Sanskrit
72.8.6
'bhūmṛśītṛcaritsvaritanidhanimimasjibhya uḥ (u0 1, 7)'—iti upratyayo bāhulakādasyādapi bhavati| saṃstabdho dṛḍho bhavati anena, saṃstabhyante'nena śatrava iti vā| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (16) cyautnam| 'cyuṅgatau (bhū0 ā0)'| antarṇītaṇyartho vā| cyavanti cyāvayanti śatrūnanena rājyāt| "pracyautnena maghavā satyārādhāḥ (ṛ0 saṃ0 8, 1, 8, 6)"—iti nigamaḥ || (17) sahaḥ| 'ṣaha marṣaṇe (bhū0 ā0)' chandasyabhibhavārthaḥ| aśun| sahatyanena śatrūn| "ye sahāṃsi sahasā sahante (ṛ0 saṃ0 5, 1, 8, 4)"—iti nigamaḥ || (18) yahaḥ| vyākhyātamudakanāmasu (1 a0 16 kha0 43)| prāpyate āhvayate vā anena śatruḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (19) yadhaḥ| 'hana hiṃsāgatyoḥ (bhū0 pa0)| 'hanaśca vadhaḥ (3, 3, 76)'—ityap| hanyate'nena śatruḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ| (20) vargaḥ (21) vṛjanaṃ| (22) vṛk| 'vṛjī varjane (ru0 pa0)'| ghañ| 'kṛpṛvṛjimandrinidhāsbhyaḥ kyuḥ (u0 2, 76)' 'kvip ca (3, 2, 76)'| varjyante'nena prāṇaiḥ| "jayantī vṛjanaṃ yadvadīyate (ṛ0 saṃ0 1, 4, 3, 5)"—"pratīcīnaṃ vṛjanaṃ dohase girā (ṛ0 saṃ0 4, 2, 23, 1)"—iti ca nigamau|| mādhavastu—'madhyodāttantu vṛjanaṃ varttate valayuddhayoḥ| "vṛjane na vṛjināntsampipepa (ṛ0 saṃ0 3, 2, 16, 1)"—"tvaṃ śuṣṇaṃ vṛjane pṛkṣa āṇau (ṛ0 saṃ0 1, 5, 4, 3)"—"jayantī vṛjanaṃ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 3, 5)" 'tu varttate upadrave'—iti| tadānveṣaṇīyau nigamau|| (23) majmanā| 'ḍu masjī śuddhau (tu0 pa0)'| auṇādiko manin (u0 4, 140)| 'bhalāṃ jaś jhaśi (8, 4, 53)' cutvam, tṛtīyaikavacanam| majjayati śatrūn|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit