Nighantu 73.1.10
Nighaṇṭunirvacana 73.1.10
- Language
- Sanskrit
73.1.10
cyavanasya tu "cyavano bhārgavaḥ śāryātāṃ mānavamabhiṣiṣeca (ai0 brā0 8, 4, 7)"—"apravānavat cyavanavat bhṛguvat"—ityādirnigamaḥ prasiddhaḥ || (39) rajaḥ| vyākhyātaṃ dyāvāpṛthivīnāmasu (374 pṛ0) || (40) haraḥ| jvalannāmasu (176 pṛ0) vyākhyātam| rajastu jyotirudakalokāsgadinavācakam| anurañjayati hyetat sarvaṃ svena svena vyāpāreṇa sarvaprāṇinaḥ| "yā te agne rajaḥśayā (ya0 vā0 saṃ0 5, 8)"—"bhuvo yajñasya rajasaśca netā (ṛ0 saṃ0 7, 6, 4, 6)"—"tvayā druhāni sukrato rajāṃsi (ṛ0 saṃ0 4, 7, 2, 3)"—"trirātreṇa rajasvalā śucirbhavati"—"vivarttete rajasī vedyābhiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 5, 11, 1)"— iti krameṇa nigamāḥ || haro jyotirudakalokavācakam| jyotirharati tamasam, udakaṃ vahat harati sarvaṃ lokeṣu, hiyante sarvā eva cā kālena mṛtyunāśriyante| "pratyagne haramā haraḥ śṛṇīhi (ṛ0 saṃ0 8, 4, 6, 5)"—iti jyotiṣām| udakalokavācinigamau paryeṣyau || (41) juhure| juhoteḥ 'chandasi luṅlaṅliṭaḥ (3, 4, 6)'—iti liṭ, 'irayore (6, 4, 76)'—iti re, jūhuti| yadvā; yathāprāpto liṭ juhuvire hutavantaḥ| "juhure vi citayantaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 1, 11, 2)" || (42) vyantaḥ| vyanta ityeṣo'nekakarmā (niru0 4, 16)'| vyanta ityatra ya eṣa dhātuḥ sa dayativadanekārtha ityarthaḥ| 'vī-gatiprajananakāntyaśanakhādaneṣu (adā0 pa0)'| anekārthatvāt paśyatyartho'pi || (43) krāṇāḥ| karoterlaṭaḥ śānaci vikaraṇavyatyayena luk| "gobhiḥ krāṇā anūṣata (niru0 4, 16)" || (44) vāśī| vyākhyātaṃ vāṅnāmasu (67 pṛ0)| yadvā, vāsī-śabdaśchedanadravyaviśeṣavacanaḥ, tasya sakārasya śakāreṇa vyutpattiḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit