Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.1.11

Nighaṇṭunirvacana 73.1.11

Language
Sanskrit

73.1.11

"vāsobhistakṣatāśmanmayībhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 16, 4)" || (45) viṣuṇaḥ| viṣamaśabdasya akārasyokāro makārasya ṇakāraśca| viṣamaḥ| "saśarddhadaryo viṣuṇasya jantoḥ (ṛ0 saṃ0 5, 3, 3, 5)" || (46) jāmiḥ| vyākhyātamaṅgulīnāmasu (212 pṛ0)| atirekavāliśasamānajātīyānāṃ vācako jāmiśabdaḥ| atirekaḥ punaruktamucyate, punarjāyamānatvāt| "jāmi vā etad yajñe kriyate (ai0 brā0 3, 5, 3)"| vāliśo mūrkhaḥ| sa hi kasmaicit puruṣāyālam| atra nigamaḥ paryeṣyaḥ| samānajātīyo bhaginīlakṣaṇo'rthaḥ| samānābhyāṃ mātāpitṛbhyāṃ jātatvāt| jāśabdainaivābhidhātuṃ śakyamiti miśabda upajanaḥ| "yatra jāmayaḥ kṛṇvanna jāmi (ṛ0 saṃ0 7, 6, 7, 5)" || (47) pitā| 'naptṛneṣṭṛtvaṣṭṛkṣattṛhotṛpotṛbhrātṛjāmātṛmātṛ-pitṛduhitṛ (u0 2, 88)'—ityādinā pāte: kevalakāt pyantādvā tṛcpratyayānto nipātyate| patiśabdatvena ca nāmārtho vyākhyātaḥ (301 pṛ0)| "dyaurme pitā janitā nābhiratra (ṛ0 saṃ0 2, 3, 20, 3)" || (48) śaṃyoḥ| śāmyateḥ kvip śam| 'yu pṛthagbhāve' ityasmād vic| anye padbhyamiti varṇayanti| 'śamanaṃ rogāṇāṃ yāvanaṃ ca bhayānām'| "athāna: śaṃyorarapo dadhāta (ṛ0 saṃ0 7, 6, 17, 4)"| prasaṅgena śrutisārūpyāt bhāṣye 'athāpi śaṃyurbārhaspatyaḥ (niru0 4, 21)'—ityuktam|| (49) aditiḥ| pṛthivīnāmasu vyākhyātam (33 pṛ0)| aitihāsikānāṃ mate devamātā, nairuktānāṃ mate adīnādiguṇaḥ| athavātmapakṣe prakṛtiḥ| "aditirdyauraditirantarikṣam (ṛ0 saṃ0 1, 6, 166, 5)" || (50) pariri| propasargārthavṛtryāṅpūrvāt 'īra gatau (cu0 pa0)'—ityasmālliṭi bhrasyere ca| preritavanta ityarthaḥ| "yame-rire bhṛgavo viśvavedasam (ṛ0 saṃ0 2, 2, 12, 4)" ||

Linked texts (1)