Nighantu 73.1.9
Nighaṇṭunirvacana 73.1.9
- Language
- Sanskrit
73.1.9
tasya dāvane iti sambandhaḥ| “akūpārasya dāvane (ṛ0 saṃ0 4, 2, 60, 2)”| ādityasamudrāvapyakūpārau| pūrvavat| kacchapo'pyakūpāraḥ| kūpaśabde karmaṇyupapade artteḥ karmaṇyaṇ| na kūpāraḥ akūpāraḥ| kacchapo hi sati sambhave hrada gacchati na kūpamalpodakatvāt| trayāṇāṃ nigamāḥ paryeṣyāḥ || (34) śiśīte| 'śo tanūkaraṇe' divādiḥ parasmaipadī| vyatyayena śapaḥ ślau okārasyetvamātmanepadañca| śyatītyarthaḥ| 'śiśīte śṛṅge rakṣase vinikṣe (ṛ0 saṃ0 3, 8, 15, 3)' || (35) sutukaḥ| supūrvāttakatergatikarmaṇaḥ 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti vāhulakāt kapratyayo'kārasyokāraśca| supūrvādvā tucchachadsyākāra upajanaḥ cakārasya jakārasya vā kakārabhāvaśca| sugamanaḥ suprajñā vā| "agniḥ sutukaḥ sutukebhiraśvaiḥ (ṛ0 saṃ0 7, 5, 31, 7)" || (36) suprāyaṇāḥ| suprapūrveodayaterlyuṭ| 'upasargasyāthatau (8, 2, 16)'—iti latvābhāvaśchāndasaḥ| supragamanā ityarthaḥ| "saprāyaṇā asmin yajñe viśrayantāmṛtāvṛdhaḥ (ya0 vā0 saṃ0 (37) aprāyuvaḥ| pra-ā-ityupasargadvayapūrvāt 'yu miśraṇe (adā0 pa0)'—ityasāt 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti vāhulakāt kapratyayaḥ, uvaṅi kṛte antyasyākārasya lope ca jasi rūpam| 'supāṃ suluk (7, 3, 36)'—iti jasaḥ sthāne thuḥ| na prāyuvo'prāyuvaḥ| apragatamanaskāḥ na pramādyanta iti| "aprāyuvo rakṣitāro dive dive (ṛ0 saṃ0 1, 6, 15, 1)" || (38) cyavānaḥ| antarṇītaṇyarthāt cyavateḥ 'yuc bahulam (ū0 2, 74)'—iti yuci pūrvatra bāhulakādīrghaḥ| devān prati stomānāṃ cyāvayitā gamayitā stotetyarthaḥ| rūḍhitvā-dviprasaṅganivṛttiḥ| "yuvaṃ cyavānaṃ sanayaṃ yathāratham (ṛ0 saṃ0 7, 8, 15, 4)"|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit