Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.1.2

Nighaṇṭunirvacana 73.1.2

Language
Sanskrit

73.1.2

saho balanāmasu vyākhyātam (234 pṛ0)| ro matvarthīyaḥ| alpāpi bhāvinī śaktirasinnasti| "sahasrākṣarā parame vyoman (ṛ0 saṃ0 2, 3, 22, 1)"—iti nigamaḥ|| vyākhyātamudakanāmasu (117 pṛ0)| gamyate hi jalavat| "praketaṃ salilaṃ sarvamā idam (ṛ0 saṃ0 8, 7, 17, 3)"—iti nigamaḥ| 'salilamiti bahunāma| salilaṃ kuviditi pāṭhāt'—iti haradattaḥ|| nipāto'yam| "kuvit somasyāpāmiti (ṛ0 saṃ0 8, 6, 26, 2)"—iti nigamaḥ|| (1) jahā| hanterliṅuttamaikavacane ṇali, dvivacane, abhyāsasya cartve, kuratvābhāvo nakāralopaśchāndasatvāt| jaghānetyarthaḥ| "jahā ko asmadīṣate (ṛ0 saṃ0 6, 3, 46, 2)" || (2) nidhā| nipūrvāddhadhāteḥ 'ātaścopasarge (3, 1, 136)' —iti kaḥ| nidhīyate sthāpyate mṛgapakṣigrahaṇāya| nidhā pāśasamūhaḥ| "samugdhyasmannidhayeva baddhān (ṛ0 saṃ0 8, 3, 4, 6)" || (3) śitāṃ| śritaśabdasya raiphalopo'to dīrghatvaṃ maśabdaślopajanaḥ| aṅge śritatvād doḥ śitāṃ| sitaśabdasya vā sakārasya śakāraḥ, anyat pūrvavat| yoniḥ śitāṃ| yonirgudam| ciṣitaḥ| vividhaṃ sito vaddho bhavati purīṣotsargavelāyāṃ vikaṃsati saṅkocaḥ| "pārśvataḥ śroṇitaḥ śitāmataḥ (ya0 vā0 saṃ0 21, 43)" || (4) mehanā| maṃhaterdānakarmaṇo lyuṭ, vāhulakādakārasyaikāro nakāralopaśca| supāṃ sulugityādinā sorākārādeśaḥ| maṃhanīyaṃ dhanādi| chandogānāṃ 'maihanā'—ityevaṃ rūpaṃ pāṭhaḥ| prasaṅgena ca vedāntarārthītasya vyākhyānaṃ bhāṣyakāreṇa kṛtam (niru0 4, 4)| "yadindra citra mehanā (ṛ0 saṃ0 4, 2, 10, 1)" || (5) damūnāḥ| 'dama upaśame dāne ghā'| dānte puruṣe vā, dame yajñagṛhe vā mano yasya sa damūnāḥ| dantamaśabdasya nalopaḥ|

Linked texts (1)