Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.1.7

Nighaṇṭunirvacana 73.1.7

Language
Sanskrit

73.1.7

(22) nasanta| 'nasa kauṭilye' bhūvādirātmanepadī, atrāprotirnamatervārthe varttate| 'chandasi luṅlaṅliṭaḥ (3, 4, 6)'— iti vartamāne laṅ| 'bahulaṃ chandasyamāṅyoge'pi (6, 4, 75)—' ityaḍabhāvaḥ| prāpnuvanti namanti vā| "ghṛtasya dhārāḥ samidho nasanta (ṛ0 saṃ0 3, 8, 11, 3)" || (23) āhanasaḥ| āhanterasun, matvarthīyasya luk| 'sūtre idamāhatam' 'brāhmaṇe idamāhatam'—ityādiprayogadarśanāt āhantivacanārthaḥ| āhanavanto vacanavanta ityarthaḥ| "ye te madā āhanaso vihāyasaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 2, 33, 5)" || (24) adhyasat| 'aderman'—iti manin| adyate ityaṅ annam| tasmin sīdanti sanoti vā tat| admanyupapade sadeḥ sanotervā 'anyebhyo'pi dṛśyante (3, 2, 75)'—'kvip ca (3, 2, 76)'—iti kvipi rūpam| sanoternakāralope hasvatve piti tuk| "ahnasanna sasato bodhayantī (ṛ0 saṃ0 2, 1, 7, 4)" || (25) iṣmiṇaḥ| 'iṣericchārthāt (u0 pa0)' 'iṣiyudhīndhi (u0 1, 142)'—iti makpratyayaḥ| īṣateriṣitervā bāhulakāt maki dhātoriṣbhāvaḥ| icchā, gamanaṃ, darśanaṃ vā iṣma| 'ata iniṭhanau (5, 2, 115)'| yadvā, uṇādiko minpratyayaḥ| pavitāro haviṣāṃ stutīnāñca gantāraḥ, draṣṭāro vā sarvārthānām| "te vā śīmanta iṣmiṇo abhīravaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 6, 13, 6)" || (26) vāhaḥ| vahateḥ 'vahaśca'—iti ṇidasun| devatāḥ pratyūhyamānatvāt vāhaḥ stutiḥ| athavā, yadetat kūpasamīpe tadudakasyoddhṛtasya sthānamāvāha iti loke prasiddhaṃ, tatsadṛśatvāt somarasasyapūrṇamadhiṣavaṇaṃ carma vāha ityucyate| "indrāya vāhaḥ kṛṇavāva juṣṭram (ṛ0 saṃ0 3, 3, 16, 3)" || (27) paritakmyā| paripūrvāt takatergatikarmaṇo manin|

Linked texts (1)