Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.1.8

Nighaṇṭunirvacana 73.1.8

Language
Sanskrit

73.1.8

paritaḥ sarvato gacchati, sarvasmin deśe rātrirasti| athavā takmoṣṇaṃ tat parita ubhayata enāṃ parigṛhyate varttate iti| taduktam| 'takmetyuṣṇanāma, taka iti mata iti tena paritakmā sati yakāropajanena paritakmyā'| "kasmai hitiḥ kā paritakmyāsīt (ṛ0 saṃ0 8, 6, 5, 1)" || (28) huvite| supūrvādeteḥ ktapratyayaḥ| 'ghuṅ prāṇigarbhamocane'—ityasmāddhā ke chāndasatvādir̤āgamaḥ, ucaṅ ca| saptamye- kavacanam| śobhanaṃ gamyate yatra svargādau tat, prasūte prajāyāṃ vā| “sucite mādhāḥ (ya0 vā0 saṃ0 5, 5)” || (26) dayate| ‘daya dānagatirakṣaṇahiṃsādāneṣu (bhū0 ā0)’ anekārthatvāt vibhāgadahanagamaneṣvapi varttate| “mahodhanāni dayamānaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 16, 2)”—iti dāne| “navena pūrvaṃ dayamānāḥ syāma (niru0 4, 17)”—iti rakṣaṇe| “ya eka idvidayate (ṛ0 saṃ0 1, 6, 6, 2)”—iti dāne vibhāge vā| “durvarttubhīṃmo dayate vanāni (ṛ0 saṃ0 4, 5, 8, 5)”—iti dahane| “vidadvasurdayamāno vi śatrūn (ṛ0 saṃ0 3, 2, 15, 1)” —iti hiṃsāyām| “māṃ vāyaso doṣā dayamāno abūbudhat (niru0 4, 17)”—iti gatikarmā || (30) nūcit| (31) nūca| anayoḥ padvayayoḥ| “adyā cinnūcittadapo nadīnām (ṛ0 saṃ0 4, 7, 2, 3)”—“nūca purā ca sadanaṃ rayīṇām (ṛ0 saṃ0 1, 7, 4, 2)” || (32) dāvane| dadāteḥ ‘āto maninkanivvanipaśca (3, 2, 74)’—iti vyatyayena karmaṇi vanip| tataḥ ṣaṣṭhyarthe dvitīyārthe vā caturthī (2, 6, 62 vā0), alopābhāvaśchāndasaḥ (6, 4, 134)| deghasya deṃcaṃ vetyarthaḥ || (33) akūpārasya| ‘pū pālanapūraṇayoḥ (ju0 pa0)’| ghañ| pāraḥ pālanaṃ pūraṇaṃ vā| akutsitaṃ pālanaṃ pūraṇaṃ vā yasya tadakupāraṃ sat kordīrghatvenākūpāram|

Linked texts (1)