Nighantu 73.15.2
Nighaṇṭunirvacana 73.15.2
- Language
- Sanskrit
73.15.2
(5) venaḥ| ajateḥ 'dhāpṛvasyajyatibhyo naḥ (u0 3, 6)'— iti napratyayaḥ, vībhāvaḥ| gacchati satkāraṃ loke, avagacchatyarthān, avagacchatyasmādarthasaṃśayān, gacchantyenaṃ vidyārthinaḥ, kṣipatyanarthān pāpaṃ vā| yadvā, venateḥ kāntikarmaṇo gatikarmaṇo vāptikarmaṇo vā 'puṃsi sañjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)| "giriṃ na venā adhiroha tejasā (ṛ0 saṃ0 1, 4, 21, 2)'—iti nigamaḥ|| (6) vedhāḥ| dadhātervipūrvāt 'vidhāño vedha ca (u0 4, 216)'—ityasun vedhādeśaśca| vidadhāti kāvyādiḥ| "moṣathā vṛkṣaṃ kapaneva vedhasaḥ (ṛ0 saṃ0 4, 3, 15, 1)"—"somo na vedhā ṛta prajātaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 6, 5)"—"ā pṛcchoviśyatirvikṣuvedhāḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 26, 2)'—iti nigamāḥ|| (7) kaṇvaḥ| 'kaṇa śabde (bhū0 pa0)' 'kaṇa nimīlane (cu0 pa0 )' vā| 'aśupruṣilaṭikaṇikhaṭiviśibhyaḥ kan (u0 1, 146)'| kaṇati stotralakṣaṇaṃ śabdaṃ karoti, kaṇyate stūyate vā, nimīlayati parān vā svatejasā| "kaṇvā abhi pragāyata (ṛ0 saṃ0 1, 3, 12, 1)"—"kaṇvatamo nāma gṛṇāti nṛṇām (ṛ0 saṃ0 1, 4, 3, 4)"—iti nigamau|| (8) ṛbhuḥ| 'ṛbhukṣā ityatra vyākhyātam (306 pṛ0)'| "ṛbhurṛbhubhirabhi vaḥ syāma (ṛ0 saṃ0 5, 4, 15, 2)"iti nigamaḥ|| (6) navedāḥ| "e bāṃ bhūta navedā matānām (ṛ0 saṃ0 2, 3, 26, 3)"—ityatra navedeti na vettītyasminnarthe varttate| kuta etat? nipātanāt, vaiyākaraṇā 'nabhrāṇnapādbhvedā (ī, 3, 75)'—iti 'nipātayanti'—iti skandasvāmī| tatra dvinañpūrvād videḥ karttaryarthasuni ekasya naño lopo'nyasya prakṛtibhāvaśca nipātyata iti bhāvaḥ| "triściśo adyā bhavataṃ navedasā (ṛ0 saṃ0 1, 3, 4, 1)"—iti nigamaḥ||