Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.18

Nighaṇṭunirvacana 73.18

Language
Sanskrit

73.18

(1) bhāratāḥ| 'bhṛñ bharaṇe (bhū0 u0)'| 'bhṛmṛdṛśiyajiparvecyamitaminamihmibhyo'tac (u0 3, 107)'| 'yajñadvāreṇa nṛn, sambharatīti' skandasvāmī| cibharttervātac| 'puṣyante' dakṣiṇābhiḥ| "amanthiṣṭhāṃ bhāratā (ṛ0 saṃ0 3, 1, 23, 2)" iti nigamaḥ|| (2) kuracaḥ| 'kṛ vikṣepaṇe (tu0 pa0)'| 'kṛgrorucca (u0 1, 24)'—iti kupratyayaḥ| vikṣiptyahāni karmāṇi| yadvā, karotervāhulakādutvam| kurvanti karmāṇi| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (3) vāghataḥ| vyākhyātaṃ medhāvināmasu (346 pṛ0)| vahanti havīṃṣi| "upa brahmāṇi vāghataḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 5, 2)"—iti nigamaḥ|| (4) vṛkkavarhiṣaḥ| 'vṛjī varjane (ru0 pa0)'| atra chedanārthaḥ| niṣṭhā, 'śvīdito niṣṭhāyām (7, 2, 14)'—itīṭpratiṣedhaḥ| varhiḥśabdo vyākhyāto udakanāmasu (140 pṛ0)| vṛkkaṃ varhiyaiḥ| "nāsatyo vṛkkavarhiṣaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 5, 3)"—iti nigamaḥ|| (5) yatasrucaḥ| 'yamu uparame (bhū0 pa0)' niṣṭhā, 'sru gatau (bhū0 pa0)'| 'sruvaḥ kaḥ—cik ca (u0 2, 57-58)'—iti cikapratyayaḥ, ikārakakārāvitsaṃjñakau| udyatāḥ sruvo juhvādyā yaiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (6) marutaḥ| vyākhyātaṃ hiraṇyanāmasu (42 pṛ0)| "bṛhaddindrāya gāyata marutaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 6, 12, 1)"—"ārcantra marutaḥ sasimannājau (ṛ0 saṃ0 1, 4, 14, 5)"—iti nigamau|| (7) sabādhaḥ| 'vādhū loḍane (bhū0 ā0)' kip| bādhā saha vartate iti sabādhaḥ| rākṣoghnamantroccāraṇaṃ rakṣovādhanāt| "taṃ sabādho yatasrucaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 1, 26, 1)"—iti nigamaḥ||
(8) devayavaḥ| devaśabdopapadāt yāteḥ 'mṛgayvādayaśca (u0 1, 36)'—iti kupratyayānto nipātyate| devān yānti manasā haviḥpradānasamaye| nigamo'nveṣaṇīyaḥ ||

Linked texts (1)