Nighantu 73.25
Nighaṇṭunirvacana 73.25
- Language
- Sanskrit
73.25
(1) niṇyam| nirśabdapūrvāt nayateḥ 'aghnyādayaśca (u0 4, 108 )'—iti yatpratyayaṣṭilopo raiphalopaśca nipātyate| nirṇītaṃ bahirnītam, nirgatamantarhitaṃ vā| "vṛtrasya niṇyaṃ vicarantyāpaḥ (ṛ0 saṃ 1, 2, 37, 5)"—"nipyaḥ sanna ddho manasā carāmi (ṛ0 saṃ0 2, 3, 21, 2)"—iti nigamau || (2) sasvaḥ | sampūrvāt svaratergatikarmaṇo cici paraguṇaḥ | samo'ntalopaḥ | samyagantargataṃ vinirgataṃ vā | "sasvarhe yanmaruto gotamo vaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 6, 14, 5)"—"yat sasvarttā jihībthire yadāviḥ (ṛ0 saṃ0 5, 4, 28, 5)"—iti nigamau || (3) sanutaḥ | (4) hiruk | svarādiḥ | "sanutarddhehi taṃ tataḥ (ṛ0 saṃ0 6, 6, 366, 3)"—"ya iṃ dadarśa hiruginnu tasmāt (ṛ0 saṃ0 2, 3, 20, 2)"—iti nigamau || (5) pratīcyam | (6) apīcyam | apīcyamapagatamapacitam (niru0 4, 25)'—ityādibhāṣye 'pratyapacitaṃ sthitam' iti skandasvāmī | pratipūrvāt apamātrapūrvācca cinoteḥ aghnyāditvāt yapratyayaṣṭhilopādi ca nipātyate | pratīcyasya nigamo'nveṣaṇīyaḥ || "nāma tvaṣṭurapīcyam (ṛ0 saṃ0 1, 6, 7, 5)" —"(ya ujñāṇāmapīcyā3 (ṛ0 saṃ0 6, 3, 26, 5)"— iti nigamau || 'ya ujñāṇāmapīcyā'—ityatra 'apipūrvādaśvateḥ 'ṛtvigityādinā (3, 2, 56)' kinpratyayaḥ, tato 'bhave chandasi ca (4, 4, 110)'—iti yat, 'acaḥ (6, 4, 138)'—ityakāralopaḥ' 'cau (6, 3, 138)'—iti pūrvapadasya dīrghaḥ | 'apīcyo'prakāśaḥ'—iti bhaṭṭabhāskaramiśraḥ || iti ṣaṭ nirṇītāntarhitanāmāni |