Nighantu 73.3.17
Nighaṇṭunirvacana 73.3.17
- Language
- Sanskrit
73.3.17
(5) "brāhmaṇā vratacāriṇaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 7, 3, 1)"| upamāpratipādanenādilopāllusopamaḥ || (6) "vṛkṣasya nu te puruhūta ghayāḥ (ṛ0 saṃ0 4, 6, 17, 3)"| atra nū śabdaḥ|| (7) jāra ā bhagam| udīraya pitarā jāra ā bhagam (ṛ0 saṃ0 7, 6, 10, 1)"| atra ākāraḥ|| (8) "meṣo bhūto 3 bhi yajñayaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 7, 24, 5)"| atra bhūtaśabdenopamocyate|| (9) tadrūpaḥ| (10) tadvarṇaḥ| rūpaśabdena varṇaśabdena cottarapadena samāsādupamā pratīyate|| (11) tadvat| pūrvavattacchabdasyārthaḥ| "priyamedhavadatrivat (ṛ0 saṃ0 1, 3, 31, 3)"| "tena tulyaṃ kriyāced vatiḥ (5, 6, 115)|| (12) tathā| tampratnathā pūrvathā viśvathemathā (ṛ0 saṃ0 4, 2, 23, 1)"| pratnapūrvaviśvemāt thāl chandasi (5, 3, 111)"—iti ivārthe'yaṃ thāl vihitaḥ|| iti dvādaśopamānāmāni || 3, 13 || "tathā"—ityasyānantaraṃ "siṃhaḥ"—iti keṣucit kośeṣu dṛśyate, tanna paṭhanīyam, atha luptopamāni (niru0 3, 18)"—ityādibhāṣyasya tu "brāhmaṇā vratacāriṇaḥ (5)"—iti pūrvamuktasya luptopamasya prapañcatvāt|| (1) prapitve| (2) abhīke| ityāsannasya| prapūrvādāpnoterniṣṭhāyāṃ prāsaśabdasya prapitvabhāvaḥ| yadvā, 'itvanādyo'nyeṣvapi dṛśyante'—itītvanapratyaye bāhulakādāpnoterākāralopaḥ| pitvaśabd āsannārthaḥ| prakṛṣṭadeśakālayoḥ prāptiḥ prapitve iti || abhipūrvāddaśyateḥ 'alīkādayaśca (u0 4, 25)—itīkanpratyayo dhātulopaśca nipātyate| abhyakte āsanne ityarthaḥ| sopasargo saptamyantau yathādṛṣṭāviti paṭhitau || "āpitve naḥ prapitve tūya māgahi (ṛ0 saṃ0 5, 7, 30, 3)"—"abhīke cidu lokakṛt (ṛ0 saṃ0 8, 7 21, 1)"—ityapi nigamau ||