Nighantu 73.3.2
Nighaṇṭunirvacana 73.3.2
- Language
- Sanskrit
73.3.2
nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (6) tavasaḥ| tavatirvṛddhyarthaḥ| 'atyavicamitaminamira-bhilabhinabhitapipatipanipaṇimahibhyo'sac (u0 3, 113)'| "rajasturaṃ tavasaṃ mārutaṃ gaṇam (ṛ0 saṃ0 1, 5, 8, 2)"—"tantvā gṛṇāmi tavasa matavyān (ṛ0 saṃ0 5, 6, 25, 5)"—iti nigamau || (7) taviṣaḥ| tavatereva| 'taverṇidrā (u0 1, 48)'—iti ṭiṣacpratyayaḥ| "sānu girīṇāṃ taviṣebhirūmibhiḥ (ṛ0 saṃ 4, 8, 30, 2)"—iti nigamaḥ || (8) mahiṣaḥ| mahate 'avimahyoṣṭiṣac (u0 1, 45)' mahad-darthaḥ| yadvā, mahateḥ kip, saptamyekavacanam, sade: 'anyeṣvapi dra̱śyate ( 3, 2, 101 )'–iti ḍapratyayaḥ, 'tatpuruṣekṛti bahulam (6, 3, 14)'–iti aluk, 'suṣāmādiṣu ca (8, 3, 68)'–iti ṣatvam| mahi mahati sthāne sīdantāste mahiṣaḥ| "mahiṣāso māyinaścitrabhānavaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 7, 2)"–iti nigamaḥ|| (6) abhva| vyākhyātamudakanāmasu (143 pṛ0)| ā samantāt bhavatīti kīrttimatvāt| yadvā, bhavateḥ sattārthāt prāptyarthādvā nañpūrvāt 'nañbhibhuvo ḍit'–iti kanpratyayaḥ| na bhavatyanenopadravo'sminniti vā na prāpyate leśaiḥ| "na ye vātasya praminantyabhvam (ṛ0 saṃ0 1, 2, 14, 1)"–ā yo nau abhva iṣate (ṛ0 saṃ0 1, 3, 16, 3)"–iti nigamau|| (10) ṛbhukṣāḥ| 'ṛ gatau (bhū0 pa0)| 'artterbhukṣi nak'–iti bhukṣinakpratyayaḥ| pathimathyṛbhukṣāmāt (7, 1, 85)' 'ito't sarvanāmasthāne (7, 1, 86)'| uru vistīrṇaṃ bhāti, ṛtena satyena yajñena vā bhāti bhavati vā, ṛbhuḥ medhāvī mahat sthānaṃ vā| uruśabdādupapadād bhāterbhavatervā 'mṛgayvādayaśca (u0 1, 36)'–iti kupratyayaḥ pūrvapadasya uvarṇaṭilopaḥ samprasāraṇaśca nipātyate|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit