Nighantu 73.4.10
Nighaṇṭunirvacana 73.4.10
- Language
- Sanskrit
73.4.10
aśnoteḥ 'hukṛṣikarṣivarṣimuṣiśāsucyaśiśyābhyaḥ ktin' | 'kṛdikārādaktinaḥ (4, 1, 45, ga0 vā0)'—ityatra striyāṃ vihitasya grahaṇāt vikalpo ṅīṣ | śru aṣṭi vyāptiratra śruṣṭī | puruśabdo bahunāma | dhīriti karmanāma, prajñānāma vā | bahukarmā bahuprajño vā purudhiḥ san purandhiḥ | purāpi dāryatīti vā purandhiḥ | 'veño ṅit—iti bāhulakāt ṅidinupratyayaḥ, dakārasya dhakāraḥ, nakāra upajanaḥ | bhṛgo varuṇa indraśca purandhiḥ | "śruṣṭī bhagaṃ nāmatyā purandhim (ṛ0 saṃ0 5, 4, ī, 4)"| śruṣṭīśabdaḥ sukhasyābhidhāyako dhānyaśalākāyāśca| "śruṣṭīvarībhūta nāsmabhyamāpaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 7, 26, 1)"—iti sukhasyābhidhāyakaḥ| "śruṣṭī saharā asahyāḥ"—iti dhānyaśalākāyāḥ || (52) ruśat| 'ruca dīptau (bhū0 ā0)'| 'saṃścattṛmpadvehat (u0 2, 76)'—iti atipratyayo guṇābhāvaśca cakārasya śakāraśca nipātyate| rocate ruśat varṇaviśeṣo jvalanāvirbhūtaprakāśarūpo'bhidhīyate| yadvā, ruśorhiṃsārthāttudādeḥ rocatyarthe vartamānācchatari| "samiddhasya ruśaddarśi pājaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 8, 12, 2)"|| (53) riśādasaḥ| 'riśa hiṃsāyām' tudādiḥ| antarṇītaṇyarthaḥ| laṭaḥ śatari chāndaso dīrghaḥ| asyatervic| riśatāṃ śatrūṇāṃ vā asitāraḥ kṣettāraḥ nāśayitāra ityarthaḥ| "asti hi vaḥ sajātyaṃ riśādasaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 2, 32, 5)"|| (54) sudatraḥ| supūrvāt dadāteḥ ṣṭran, ṣṭrani bāhulakāt hrasvatvam| sudānaḥ| "tvaṣṭā sudatro vidadhātu rāyaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 3, 27, 2)"|| (55) suvidatraḥ| supūrvāt 'vid jñāne (adā0 pa0)'—ityasmāt 'amiyajivadhipatikalinakṣibhyo'tran'—iti bāhulakādatranapratyayo guṇābhāvaśca| suvidyata ityarthaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit