Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.11

Nighaṇṭunirvacana 73.4.11

Language
Sanskrit

73.4.11

"āgneyābhiḥ suvidatre bhirarvāṅ (ṛ0 saṃ0 7, 6, 18, 3)"|| (56) ānuṣak| anupūrvāt 'paśca saṅge (bhū0 pa0)'—ityasmāt kvipa 'aniditām (6, 4, 24)'—iti nalopaḥ, anorakārasya dīrghaśchāndasaḥ| anupavaktamuparyupari lagnamityarthaḥ| "stṛṇanti barhirānuṣak (ṛ0 saṃ0 6, 3, 42, 2)" || tūrṇaśabdopapadāt vanoteḥ 'in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)'—itīn| tūrṇaṃ vanoti sambhajate| tūrṇavaniḥ| "sa turvaṇirmahām̐ areṇu pauṃsye (ṛ0 saṃ0 1, 4, 21, 3)" || gīḥśabdopapadāt vanoteryantādasuni canerghaṭāditvena mitsañjñakatvāt hasvatvam| gīrvaṇa iti prāpte dīrghābhāvaśchāndasaḥ| nighaṇṭukārapaṭhitagīrvāṇaśabdena samānārthaḥ| ato devo'bhidhyeyaḥ| stoturabhimatapradānādātmānaṃ stotṛbhiḥ sambhājayati| bhāṣye tu (niru0 6, 14) 'gīrbhirenaṃ vanayanti'—ityarthanirvacanamiti skandasvāmī| śrīnivāsastu svārthe ṇic| gīrbhirenaṃ vanayanti| "juṣṭaḥ" girvaṇase bṛhat (ṛ0 saṃ0 6, 6, 12, 7)" || asuśabdapūrvasya suśabdapūrvasya ca 'īra gatau (adā0 ā0)'—ityasya niṣṭhāyāṃ chāndasatvādiḍabhāve īkārasya pūrvasavarṇe pūrvatra dīrghaśchāndasatvāt| saptamyekavacanam| asuḥ prāṇaḥ| prāṇaśca vātaḥ| vātasamīritā marudādayo hi sevyāḥ| sūrte iti rajasītyasya viśeṣaṇam| susamīrite suṣṭhuḥ prerite vistīrṇe rajasi antarikṣaloke'pītyarthaḥ| asūrte sūrte rajasi niṣatte (ṛ0 saṃ0 3, 1, 7, 4)" ||

Linked texts (1)