Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.12

Nighaṇṭunirvacana 73.4.12

Language
Sanskrit

73.4.12

māśabdadvitīyaikavacana upapade aśnuteḥ kip jhakāralope māśabdasya idado draṣṭavyo'kāropajanena ca bhāvyam| āyudhākhyā śaktirabhidheyā kṣiptā satī māṃ prati iva gatā| yadvā, abhipūrvādañcateḥ kvini abhyak satī bhakārasya makārāpattyā abhyak| śatrūn pratyabhigatā| yadvā, amāśabdaḥ sahārthe nipātaḥ| amāk satī abhyak sahabhūtā| "abhyak sā taṃ indra ṛṣṭirasme (ṛ0 saṃ0 2, 4, 8, 3)" || (61) yādṛśiman| yādṛśo ityarthaḥ "yādṛśiman dhāyitamapa-syāyāvidat (ṛ0 saṃ0 4, 2, 24, 3)" || (62) jārayāyi| unnaviśeṣaṇam| tena vyatyayena napuṃsakatvāvagamaḥ| tataścedaṃ nākhyātam| jāra ityasya ghā dhāto-revambhūtasyākhyātasyāsambhavāt| nighātaprasaṅgaśca| anye tu janerapatyābhigatamākhyātametaditi gamyate| tataśca jārayāyi ajāyatetyavagamaḥ ityuktvā mantravyākhyāne nighātaprasaṅgasya bhinnavākyatvena vākyāditvādudāttapratipādanena parihatatvād| ajāyatetyeva skandasvāmino'pyavagamaḥ| unnaviśeṣaṇavādināṃ jāraścāsau yāyīti jārayāyi| gavāṃ yauvanasya jarayitṛtvājjāratvam gavāmabhigamanād yāyitvam| "unnaḥ piteva jārayāyi yajñaiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 5, 14, 4)" || (63) agriyā| agraśabdopapadāt yāteḥ 'geheḥ kaḥ (3, 1, 144)'—iti vāhulakāt kaḥ| yākārasyekāraḥ| tṛtīyaikavacanasyākāraḥ| yadvā, agramarhati 'chandasi ca (5, 1, 67)'—iti yapratyaye ikāra upajanaḥ| arhārtho vā ghani ghasya iyādeśo vibhakterākāraḥ| agrāhā| yadvā, agrā pacāgriyā| agrabhūtāgryā| "viśve agriyota vājāḥ (ṛ0 saṃ0 3, 7, 3, 3)"||

Linked texts (1)