Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.17

Nighaṇṭunirvacana 73.4.17

Language
Sanskrit

73.4.17

ghā bhāve| hiṃsā varhaṇā| tṛtīyaikavacanasthāne ṅādeśaḥ| "vṛhakṣvā asuro varhaṇā kṛtaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 17, 3)" || (84) tatanuṣṭim| 'tanimṛṅbhyāṃ kica (u0 3, 85)'— iti tanoteḥ tanpratyayaḥ, nuderniṣṭhāyāṃ nunn nuṣṭibhāvaḥ| yadvā, tataśabdasya tatanabhāvaḥ, vaśorvāḥ bāhulakāt kartari kkici samprasāraṇe uṣṭiḥ| taddharmasantānādagnihotrādeḥ karmaṇo nunnaḥ preritaḥ tatanaṃ bhogasantānaṃ vaṣṭi tatanuṣṭiḥ, nalopābhāvaḥ| tatanuṣṭim| "apāpa śakrastatanuṣṭimūhati (ṛ0 saṃ0 4, 2, 3, 3)" || (85) ilīviśaḥ| ilāśabd ukhāśabdaparyāyaḥ| ilā annam, atrānnahetubhūte udake varttate| bile darai śete iti 'adhikaraṇe śeteḥ (3, 2, 15)'—ityac| ilāvile śayo yasya| nipātaśchāndasaḥ| megha ucyate| ilāvilaśayaḥ san ilīviśaḥ| "nyāvidhyadilīviśasya dṛvvhā (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 2)" || (86) kiyedhāḥ| kiyacchabde kramamāṇaśabde vopapade dadhātervic| kiyadarthaṃ vijñāyamānaparimāṇaṃ svavalaṃ dhārayati; kramamāṇaṃ vābhimukhaṃ paravalaṃ dhārayati niruṇaddhīti| kiyadvā kramamāṇadhā vā san kiyedhāḥ| indraviśeṣaḥ| "vṛtrāya vajramīśānaḥ kiyedhāḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 26, 2)" || (87) bhūmiḥ| 'bhrameḥ samprasāraṇaśca (u0 4, 117)'— itīnpratyayaḥ| agnirucyate| bhramitā| svayaṃ triṣvapi lokeḥ ṣvapratihatagatirityarthaḥ| antarṇītaṇyartho vā bhramiḥ| bhrāmayitā| "bhūmirasyṛṣikṛnmartyānām (ṛ0 saṃ0 1, 2, 35, 1)" || (88) vipṣitaḥ| ciprātaśabdasya cipṣitabhāvaḥ| yadvā, viṣeryāptyarthāt k, ikārapakārāvupajanau| vistīrṇa ityarthaḥ| "pāraṃ no asya cipṣitasya parṣan (ṛ0 saṃ0 5, 5, 2, 1)" || (86) turīpam| tūrṇaṃ vyāptuṃ śīlamasya ṇiniḥ|

Linked texts (1)