Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.18

Nighaṇṭunirvacana 73.4.18

Language
Sanskrit

73.4.18

turṇāpi sat turīpam| udakamabhidheyam| "tanna sturopamadbhutam (ṛ0 saṃ0 2, 2, 11, 4)" || (60) rāspinaḥ| rapatervā rasatervā karmaṇi bhāve vā ghañ| rāpo rāso vā śabdā yasya tadyāpi rāsi vā sat sakārapakāropajanena rāspiśabdo bahūdakaṃ stotraṃ vocyate| tadsyāstītyarthe āditvādac prakṛtibhāvaśca draṣṭavyaḥ| daṇḍimatī śāleti yathā| ataśca śabdavadudakaṃ tadvānmegho'bhidheyaḥ| uccāryamāṇena stotreṇa stotā vā| "pramātarā rāspinasyāyoḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 1, 4)" || (61) ṛñjatiḥ| dhātunirdeśāt 'ṛjī bharjane' bhūvādiranna prasādhanakarmaviṣayasya samokaraṇaṃ pralāghanamātmasāt karaṇaṃ tadasyetyarthaḥ| "yajiṣṭhamṛñjase girā (ṛ0 saṃ0 3, 5, 8, 1)" || (62) ṛjunītī| "ṛjunīto no varuṇaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 6, 17, 1)" || (63) pratadvasū| prāṇavasunau| pakāralopahrasvatvatakāropajanaiḥ pratadvasū| harī viśeṣyau| "harī indra pratadvasū abhiṣvara (ṛ0 saṃ0 6, 1, 12, 2)" || (64) hinota| 'hi gatau (svā0 pa0)'| loṭi thasya taḥ 'chandasyubhayathā (3, 4, 117)'—ityārddhadhātukatvāt ḍitvābhāve guṇaḥ prahiṇutyerthaḥ| "hinotā no adhvaraṃ devayajyā (ṛ0 saṃ0 7, 7, 26, 1)" || (65) coṣkūyamāṇaḥ| (66) coṣkūyate| 'ṣkuñ āpravaṇe (srā0 u0)' iha dānārthaḥ, kacid vyudasanārthaśca| yatra pūrvatra laṭ śānac, uttaratra vyatyayena patvam| "coṣkūyamāṇa indra bhūrivāmam (ṛ0 saṃ0 1, 3, 1, 3)| atyarthaṃ dadityarthaḥ| "coṣkūyate viśa indro manuṣyān (ṛ0 saṃ0 4, 7, 33, 1)"| atyarthaṃ vyudasyati || (67) sumata| svayamityarthe varttamāno nipātaḥ| "upaprāgāt sumanme dhāyi manma (ṛ0 saṃ0 2, 3, 8, 2)" || (68) diviṣṭhiṣu|

Linked texts (1)