Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.20

Nighaṇṭunirvacana 73.4.20

Language
Sanskrit

73.4.20

yata āha—'sāmi pratiṣiddham asāmi (niru0 6, 23)'—iti| sāmi kasmāt| syateḥ samāptyarthasyeti kecit| tena sāmi samāptaṃ cocyate| tasya nañpratiṣedhaḥ| tataśca asāmi asamāptamityarthaḥ| athavā na sāmīti| kintarhi| asusamāptamiti| pāṭhāntareṇārthamāha udāharaṇam (niru0 6, 23)—"asāmyojo vibhṛthā sudānavaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3,16,5)" | asāmi asamāptamanantamityarthaḥ | suṣṭhu vā asamāptaṃ pūrvavadityarthaḥ | 'syateḥ kit'—iti vāhulakāt minpratyayaḥ | sāmyarthadharmasāmisamagramityasya bhāṣye (niru0 6, 23) draṣṭavyam || (106) galdayā | galdāśabdo gālanaparyāyaḥ | galdayā gālanena kṣāraṇena pradānena pūraṇena tṛptetyarthaḥ | "mā tvā somasya galdayā ( ṛ0 saṃ0 5, 7, 13, 5 )" || (107) jalhavaḥ | jvalateḥ kvipi jvalanaṃ jval, jvalnaṃ jahātīti 'mṛgayvādayaśca ( u0 1, 26 )'—iti kupratyayaḥ pūrvapadasya jalbhāvaśca nipātyate | jvalanenāgninā hīnā ityarthaḥ | "nārāyāso na jalhavaḥ ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 37, 6 )" || (108) vakuraḥ | bhāskaraśabdasya bhāsamānadraviṇaśabdasya vā vakurabhāvaḥ | "abhi dyasyu vakureṇādhamanta ( ṛ0 saṃ0 1, 8, 17, 1 )" | vakureṇa bhāskareṇa dīptena bhayaṅkareṇa vā bhāsamānagamanena vā sāmarthyāt svenāyudhena jyotiṣā vā || (109) vekanāṭān | veka iti dviśabdasyārthe bahuśo dṛṣṭaḥ | ekaṃ kārṣāpaṇamāpaṇikāya prayacchan dvau mahyaṃ pradātavyācityevamabhināyanaṃ darśayanti | tato dviśabdādekaśabdāccaṭayateśca vekanāṭāḥ | etadetenāṭāḥ dviguṇakāriṇo vā dvivaguṇadāyino vā dviguṇaṃ kāmayante iti veti | dvyekayornāṭā naṭanaṃ tadvanto vekanāṭāḥ | matvarthīyasya luk | naṭerghañi nāṭaḥ |

Linked texts (1)