Nighantu 73.4.21
Nighaṇṭunirvacana 73.4.21
- Language
- Sanskrit
73.4.21
dvayekaśabdasya vekabhāvaḥ | vārṭṣikā abhidheyāḥ | "indro viśvān vekanāṭām̐ ahardṛśaḥ ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 46, 5 )" || (110) abhidhetana| dhāvaterlaॉṇmadhyamapuruṣabahuvacanasya 'tastanastanathanāśca (7, 1, 45)'—iti tanavādeśaḥ| dhāvaśabdasya dhebhāvaḥ| abhidhāvata| "jīvāmno abhidhetana (ṛ0 saṃ0 6, 4, 51, 5)" || (111) aṃhuraḥ| āṅpūrvāddhanteḥ mṛgayvāditvāt (u0 1, 36) kupratyayaḥ| āṅo hasvatvaṃ ragāgamaśca nipātyate| ā hanti śreyaso vinaśyantīti aṃhaḥ pāpaṃ, ro matvarthīyaḥ aṃhuraḥ| aṃhusvān| "tāsāmekāmidabhyaṃhurogāt (ṛ0 saṃ0 7, 5, 33, 6)"|| (112) vataḥ| sattvavācī prathamāntaḥ| valādatīta iti vākyasyārthe padam| valaśabdādataterniṣṭhāyāṃ ca valātītaḥ san vataḥ durbala ityarthaḥ| vata nipāto'sattvavacano'pyayam, khedo duḥkhamānasaḥ, anukampā dayā, tayorvarttate| "vato vātāsi yama naica te manaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 6, 8, 3)" || (113) vātāpyam| āṅpūrvādāpyāyaterantarṇītapyarthāt 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—ityapiśabdasya sarvopādhivyabhicārārthatvāt karmaṇi ḍaḥ| udakaṃ vṛṣṭilakṣaṇamabhidheyam| vātaḥ purovāta eva| tatvṛṣṭyudakamāpyāyati vātenāpyāyata ityarthaḥ| athavā vāto yadāpyāyayati karmopapadāt karttari pratyayaḥ| vātamāpyāyayati vātāpyam| "punāno vātāpyaṃ viśvaścandram (ṛ0 saṃ0 7, 4, 3, 5)" || (114) cākan| cāyateḥ svariteracāluṭaḥ śatari yakārasya kakāro bāhulakāt| anekārthatvādicchārtho'pi| cāyan kāmayamāno vā| "vane na vāyo nyadhāyi cākan (ṛ0 saṃ0 7, 7, 22, 1)" || śākalyapakṣe cākannityākhyātam| tatra laṭi bhiryasya katvaṃ 'bahulaṃ chandasyamāṅyoge'pi (6, 4, 75)'|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit