Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.4.4

Nighaṇṭunirvacana 73.4.4

Language
Sanskrit

73.4.4

yadvā, 'saṃścattṛpadghe hat ( u0 2, 76 )'—iti vṛdhātoratipratyaye vṛvacchando nipātyate, ukthaśabda ukthya ityatra vyākhyātaḥ (358 pṛ0)| vṛhad vaktavyaṃ vā ukthaṃ stutiryasya sa vṛhadukthaḥ, tam, stutyarhamityarthaḥ| "vṛvadukthyaṃ havāmahe ( ṛ0 saṃ0 6, 3, 2, 5 )" || (14) mṛdūdaraḥ| mṛdu udaramasya| mṛdurvā vamanavirecanayoḥ karttā udare astu ityevaṃ ya āśāsyate yajamānaiḥ sa mṛdūdaraḥ somaḥ, ādermakārasya lopaḥ| "mṛdūdareṇa sakhyā sacema ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 12, 5 )"| somapāyinaḥ prāyaścitteṣṭau yājyaiṣā || (15) mṛdūpe| 'ard ardane' hiṃsārthaḥ| 'chandasīṇaḥ ( u0 1, 2 )'—iti bāhulakāduṇ dhātorṛdādeśaḥ, mṛduśabdopapade paterantarṇītaṇyarthāt 'anyeṣvapi dṛśyate (2, 2, 101)'—iti ḍaḥ, 'anyeṣāmapi dṛśyate ( 6, 3, 137 )'—iti dīrghaḥ| bāhuviśeṣaṇametat| śatrūṇāmardanena pātayitārau| "mṛdūpe cidvadūvṛdhā ( ṛ0 saṃ0 6, 5, 30, 6 )" || (16) pulukāmaḥ| pururvahukāmo yasya saḥ| kapilakāditvāllatvam| "pulukāmo hi martyaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 4, 22, 5)" || (17) asinvatī| 'ṣiñ vandhane (svā0 u0)'| anekārthatvāddhātūnāmatra saṅkṣādanārthaḥ| laṭaḥ śatari śnuḥ| 'ugitaśca (4, 1, 6)'—iti ṅīp, pūrvasavarṇadīrghaḥ| asaṅkṣādantyācityarthaḥ| hanū viśeṣyate| "asinvatī vapsatī bhūryantaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 3, 14, 1)" || (18) kapanā| 'kapi calane (bhū0 ā0)'—ityasmāt 'yuc bahulam (u0 4, 74)'—iti yuci bāhulakādāgamānityatvānnum na kriyate| ghuṇāḥ krimaya ucyante| "moṣathā vṛkṣakṛpaneva vedhasaḥ (ṛ0 saṃ0 4, 3, 15, 1)" || (19) bhāṛjīkaḥ| ṛjukā akuṭilā apratihatā prasiddhā bhā dīptiryasya sa ṛjukabhāḥ san bhāṛjīkaḥ| agnirucyate|

Linked texts (1)