Nighantu 73.5
Nighaṇṭunirvacana 73.5
- Language
- Sanskrit
73.5
(1) irajyati| 'iraj īrṣyāyām' kaṇḍvādiḥ, gatika masu| anekārthatvāt ityādi yaduktaṃ tatsiddhyarthe sarvatra dhātuṣu tatra voddhavyam||
(2) vidhema| 'vidha vidhāne' tudādiḥ| liṅuttamapuruṣa-bahuvacanam| "yajñe vidhema namasā havirbhiḥ (ṛ0 saṃ0 2, 7, 24, 2)"—"haviṣmanto vidhema te (ṛ0 saṃ0 1, 3, 8, 2)"—"hoteva sadama vidhato vitārīt (ṛ0 saṃ0 1, 5, 1, 1)"—iti nigamaḥ|
(3) saparyati| 'sapara pūjāyām' kaṇḍvādiḥ| "dūtaṃ deva saparyati| (ṛ0 saṃ0 1, 1, 23, 2)"—iti nigamaḥ||
(4) namasyati| 'namovarivaścitraṅaḥ kyac (3, 1, 16)'| namasaḥ sañjñāyām| namaḥ karoti| "indraṃ namasyannupamebhirarkaiḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 1, 2)"—"yaṃ namasyanti kṛṣṭayaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 11, 4)"—iti nigamau||
(5) duvasyati| 'duvas paricaraṇe, paritāpe ca' kaṇḍvādiḥ| "duvasyanti svasāro ahvāṇam (ṛ0 saṃ0 1, 5, 2, 2)"—iti nigamaḥ||
(6) ṛdhnoti| "ṛdhu vṛddhau" svādiḥ| ataeva "ā ṛdhnoti haviṣkṛtim (ṛ0 saṃ0 1, 1, 25, 3)"—iti nigamaḥ|| (7) ṛṇañji| vyatyayena kṣam|| (8) ṛcchati| 'ṛccha gatīndriyapralayamūrttibhāveṣu' (tu0 pa0)|| (9) sapati| 'ṣapa samavāye (bhū0 pa0)'| "avidvāṃso cidupūraṃ sapema (ṛ0 saṃ0 4, 5, 18, 5)"—iti nigamaḥ|| (10) vivāsati| nairuktadhātuḥ| 'vipūrvāt vaserṇic'| 'chandasyubhayathā (3, 4, 117)'—iti śapi ārddhadhātukatvāt ṇilopaḥ'—iti bhaṭṭabhāskaramiśraḥ| haviṣmā॰ āvivāsatiḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 23, 3)"| iti daśa paricaraṇakarmāṇaḥ |
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit