Nighantu 73.6.2
Nighaṇṭunirvacana 73.6.2
- Language
- Sanskrit
73.6.2
śevasya varddhayitṛ śevṛdham| pṛṣodarāditvādrubhayatra rūpasiddhiḥ| "saśevṛdhamadhidhāyumnamasme (ṛ0 saṃ0 1, 4, 18, 6)"—iti nigamaḥ|| (7) mayaḥ| 'mij hiṃsāyām (svā0 u0)'| asun| hinasti duḥkham| "mayaḥ kṛṇoṣi praya ā ca sūraye (ṛ0 saṃ0 1, 2, 33, 2)"—iti nigamaḥ|| (8) sumyam| supūrvāt gameḥ agryāditvāt yatpratyaya upadhālopaśca| "uṣā dadātu sumyam (ṛ0 saṃ0 1, 4, 5, 3)"—"ā sumyāya sumyam prātā (ṛ0 saṃ0 6, 2, 7, 5)"—iti nigamau|| (6) sudinam| vyākhyātamaharnāmasu (75 pṛ0), atra supūrvaṃ suṣṭhu dyati duḥkham, khaṇḍyate vā bhāgyaviparyayeṇa| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (10) śūṣam| vyākhyātaṃ valanāmasu (233 pṛ0)| śuṣyatyanena duḥkham, priyāvahaśca sukham| "sāsmāke bhiretarī na śaṃsoḥ (ṛ0 saṃ0 4, 5, 14, 4)"—iti nigamaḥ|| (11) śunam| 'śuna gatau (tu0 pa0)'| 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti vāhulakāt kaḥ| "śunaṃ naḥ phālā vikṛṣantu bhūmim (ṛ0 saṃ0 3, 8, 6, 8)"—śunaṃ huvema maghavānamindram (ṛ0 saṃ0 3, 2, 4, 7)—iti nigamau|| (12) śagmam| śaṃśabde upapade gameḥ 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti kaḥ| gamahanetyupadhālopaḥ (6, 4, 98)| pṛṣodarāditvāt śamo malopaḥ| sukhaṃ gamyate'nena duṣkṛtādiśamanena vā| yadvā, śakeḥ 'yujitijirujāṃ kuśca (u0 1, 143)'–iti bāhulakāt makpratyayaḥ, kakārasya gakāraśca| śaknoti tṛptiṃ janayitum| 'vāstoṣpate śagmayā saṃsadā te (ṛ0 saṃ0 5, 4, 21, 3)'–iti nigamaḥ || vyākhyātee udakanāmastu (146 pṛ0) bhiṣajyatiratra sukhanāma| 'rudraṃ jalāṣabheṣajam (ṛ0 saṃ0 1, 3, 26, 4)'–iti nigamaḥ || 'jalāpajaṃ sukhādoṣadham'–skandasvāmibhāṣyam ||