Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 73.6.3

Nighaṇṭunirvacana 73.6.3

Language
Sanskrit

73.6.3

'ṣivu tantusanതാne (di0 pa0)'| 'siveṣṭeryūṭ ca (u0 3, 8)'–iti napratyaye guṇaḥ| syūmavadarthaḥ| syonamiti sukhanāma, 'syateravasyantyetat'–iti (niru0 8, 6) bhāṣye 'syateḥ sevateśca syonam'–vyākhyātaṃ skandasvāminā| tatra bāhulakāñpratyaye ṭyeryūṭ| "devesyo aditaye syonam (ṛ0 saṃ0 8, 6, 8, 4)"–"syonā pṛthivi bhavānṛ (ṛ0 saṃ 1, 2, 6, 5)"–iti nigamau || 'rājñāsājñāsannadyumnanimneti bhojasūtram| śobhanena karmaṇā mīyate nimīyate, suṣṭhu mīyate paricchidyate bhāgeneti vā| "ka vaḥ sumnā navyāṃsi (ṛ0 saṃ 1, 3, 15, 3)"–"sumnāya carttayāmasi (ṛ0 saṃ0 6, 4, 55, 1)"–iti nigamau || 'śīṅ svapne (adā0 ā0)' 'iṇśībhyāṃ van (u0 1, 150)' | 'sarvanighṛṣva (u0 1, 151)' —iti śīṅo hrasvatvaṃ vanpratyayo guṇābhāvaśca nipātyate| 'śevamiti sukhanāma (niru0 10, 17)' ityādi bhāṣye| śiṣyate-rvyutpāditāvetau| tatrārthastu—śevati hinasti kleśaṃ, śevayati vā svāśrayam| "jane na śeva āhūryaḥ san (ṝ0 saṃ0 1, 5, 13, 2)"—"śivābhirna syamānābhirāgāt (ṝ0 saṃ0 1, 5, 27, 2)"—iti nigamau || (16) śam| nipāto'yam| yadvā, śāmyatervin| śāmayitṝ kleśānām| "śaṃ te santu pracetase (ṝ0 saṃ0 1, 1, 10, 2)"—iti nigamaḥ || (20) kam| ayamapi nipātanam| "śriyamekaṃ bhānubhiḥ sammimikṣire (ṝ0 saṃ0 1, 6, 13, 6)"—"ā vo makṣū tanāya kam (ṝ0 saṃ0 1, 3, 16, 2)"—iti nigamau| "śraddhe kamindra carato vitarttaram (ṝ0 saṃ0 1, 7, 14, 2)"—ityatra 'kamiti sukhanāmedamavyayam'—iti haradattaḥ ||