Nighantu 74.3.1
Nighaṇṭunirvacana 74.3.1
- Language
- Sanskrit
74.3.1
(2) śakuniḥ| śakeḥ kipi śak| uttyate: 'vetro ḍit' —iti vāhulakāt ḍidinpratyaye udstalopaḥ| śaknotyunnetumātmānaṃ śakuniḥ kakārasya jaśtvābhāvaḥ| śaknotyunnayanādikriyāḥ kartum| "sumaṅgalaśca śakune bhavāsi ( ṛ0 saṃ0 2, 8, 11, 1)" || (3) maṇḍūkāḥ| masjeḥ 'śalima piḍabhyāmūkan ( u0 4, 42)' —iti vāhulakādūkani jaśtvacutvābhyāṃ majjūkā iti prāpte chāndasatvāt jakārasya ḍakārāpatyā antyāt pūrvasya numi ṣṭhutvam| nimajjanti hi te jale| madatestṛptyarthāt mandatervā modatyarthāt pūrvabadūkañ rūpasiddhiśca| nityamadtvāt, nityatṛsatvāt nityahṛṣṭatvādvā maṇḍūkāḥ| maṇḍatervā yathāprāpte ūkani maṇḍūkāḥ| yadvā, maṇḍo madateḥ| 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti vāhulakāt kapratyaye rūpasiddhiśca maṇḍa udakam| hṛṣyanti hi tatra snānapānāvagāhārthinaḥ| maṇḍe oko nivāsa eṣāṃ maṇḍaśabdādokaśabdācca maṇḍūkāḥ| "pra maṇḍūkā avādiṣuḥ ( ṛ0 saṃ0 5, 7,3, 1)" || (4) aśvāḥ| aśnoteḥ 'aśerdevane ( u0 3, 62)'—iti sapratyayaḥ| aśva vante vyāpnuvanti gṛhṇantyenānudevitāraḥ| ativyāpnuvantyebhiḥ parasparamiti vā| "aśśairmā dīvyaḥ kṛṣimit kṛṣasva ( ṛ0 saṃ0 7, 8, 5,, 3)" || (5) grāvāṇaḥ| vyākhyātaḥ parvatanāmasu (76 pṛ0)| "grāvabhyo vācaṃ vadatā vadadbhyaḥ ( ṛ0 saṃ0 8, 4, 6, 1)" || (6) nārāśaṃsaḥ| narān śaṃsatīti karmopapade'ṇ, 'anyeṣāmapi dṛśyate (6, 3, 137)'| tataḥ prajñāditvāt svārthiko'ṇ| narāśaṃsa eva nārāśaṃsaḥ| mantro'trābhidheyaḥ| "amandām̐stomān pra bhare manīṣā (ṛ0 saṃ0 2, 1, 11, 1)" || (7) rathaḥ| raṃhatergatikarmaṇaḥ| 'hanikuṣinīramikāśibhyaḥ kthan (u0 2, 2)'—iti kthan, bāhulakādakārahakāralopaśca|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit