Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 74.3.2

Nighaṇṭunirvacana 74.3.2

Language
Sanskrit

74.3.2

gacchatyanena| sthiratirnairuktadhātuḥ| viparītākṣaraḥ| 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)'| sakāraikārayorlopaḥ| dṛḍhagaṭhitatvāt sthiro hi saḥ| yadvā, ramatestiṣṭhateśca dvidhātujaṃ rūpam| ramamāṇo cirañco'smiṃstiṣṭhati rathī| yadvā, ramatereva yathāprāptaḥ kthan| ramaṇīyo hi rathaḥ| rasatervā śabdārthāt pūrvasūtreṇa bāhulakāt kthani sakāralopaḥ| bhavati hi tasyāgacchata upalabdhiḥ| "tatrā rathamupa śagmaṃ sadema (ṛ0 saṃ0 5, 1, 20, 3)" || (8) dundubhiḥ| śabdānukaraṇanimittakametannāma| drumaśabdasya vā rephāntalopaḥ| bhideścādyantaviparyayaḥ ukāraścopapajjanaḥ| dundubhyatervā nairuktadhātorvadhakarmaṇaḥ in| tāḍyate hyasau yuddhasamaye| "sa dundubhe sajūrindreṇa devaiḥ (ṛ0 saṃ0 4, 7, 35, 4)" || (9) iṣudhiḥ| iṣavo nidhīyante'smin| karmaṇyadhikaraṇe ca (3, 3, 63)'—iti kiḥ| "iṣudhiḥ saṅgāḥ pṛtanāśca sarvāḥ" || (10) hastaghnaḥ| haste hastasamīpe sthito hanyate jyayā śarapuṅkhena vā| 'ghañarthe kavidhānam (3, 3, 58 vā0 2)'—iti kaḥ| "hastaghno viśvā vayunāni vidvān (ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 4)" || (11) abhīśavaḥ| vyākhyātā raśmināmasu (53 pṛ0)| nigamaśca darśitaḥ || (12) dhanuḥ| dhanvatergatyarthād vadhārthādvā ‘artipṛvapiyajitanidhanitapibhyo nit (u0 2, 170)’—iti bāhulakādusiḥ pratyayo vakāralopaśca| dhanirmāraṇārtha iti kṣīrasvāmī| yathāprāpta usiḥ| dhanvantyapanayantyasmādiṣavaḥ, ghnanti vā| “dhanuḥ śatro rapakāmaṃ kṛṇoti (ṛ0 saṃ0 5, 1, 16, 2)” || (13) jyā| jayaterjinātervā'ntarṇītaṇyārthād vā ‘madhyavidhyaśikya’—ityādinā yakpratyayo dhātorjakārabhāvaśca nipāsyate|

Linked texts (1)