Nighantu 74.3.3
Nighaṇṭunirvacana 74.3.3
- Language
- Sanskrit
74.3.3
‘añnyādayaśca (u0 4, 108)’—iti nipātanam| jayasādhanaṃ hi jyā| “dhanvañjyā iyaṃ samane pārayantī (ṛ0 saṃ0 5, 1, 16, 3)” || (14) iṣuḥ| iṣatergatikarmaṇo vadhārthādvā ‘iṣeḥ kicca (u0 1, 13)’—iti upratyayaḥ| gacchati śatrūn, hanti vā tān| “tanātsmabhyamiṣavaḥ śarma yaṃsan (ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 1)” || (15) aśvājanī| aśvā ajyante kṣipyante preryante'nayā| lyuṭ, ‘vā yau (2, 4, 57)’—itivībhāvavikalpaḥ, ṭisvāt ṅīp| aśvānāmajanī aśvājanī kaśocyate| “aśvājani pracetasaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 1, 21, 3)” || (16) ulūkhalam| uru vistīrṇaṃ khalaṃ mukhamasya, ūrdhvaṃ vā uparibhāge khalaṃ mukhamasya| ūrdhvaṃ añcaṃ tat karoti| kiratervā utkīrṇaṃ tat| śabdānukaraṇanimittaṃ vā nāmaitat, yato musalāghātajanitadhvanimuru maithu kurvityevamabravīt| sarvathaiva teṣu varṇavtyādi vācyam| "ullūkhalaka yujyase (ṛ0 saṃ0 1, 2, 25,5)" || (17) vṛṣabhaḥ| 'vṛṣu secane (bhū0 pa0)'| 'ṛivṛṣibhyāṃ kit (u0 3, 116)'—ityabhacpratyayaḥ| prajāhetubhūtaṃ bījaṃ varṣati siñcati| vṛhervā bāhulakāt abhaci hakārasya pakāraḥ| atiśayena raitaḥ sektuṃ vṛhati udyacchati ātmānam| "amehayan vṛṣabhaṃ madhya ājeḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 20, 5)" || (18) drughaṇaḥ| druśabdo drumaśabdaparyāyaḥ| drumavikāraḥ kāṣṭhakhaṇḍo'tra druśabdenocyate| drurhanyate'nena| 'karaṇe'yovidruṣu (3, 3, 82)'—iti hanterap ghanādeśaśca| kṣubhnādiṣu (8, 4, 31) pāṭhāṇṇatvam, 'pūrvapadāt saṃjñāyāmagaḥ (8, 4, 3)'—iti vā| "kāṣṭhāyāmadhye drughaṇaṃ śayānam (ṛ0 saṃ0 8, 5, 21, 4)" || (19) pituḥ| annanāmasu vyākhyātam (222 pṛ0)| sa nigamaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 5, 6, 1) || (20) nadyaḥ| (21) āpaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit