Nighantu 74.3.4
Nighaṇṭunirvacana 74.3.4
- Language
- Sanskrit
74.3.4
vyākhyātāḥ (156 pṛ0| 141 pṛ0)| nigamau ca darśitau sāmānyena| "imaṃ me gaṅge yamune sarasvati (ṛ0 saṃ0 8, 3, 6, 5)"—iti, viśeṣeṇa| "āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 6, 5, 1)" || (22) oṣadhayaḥ| oṣaśabde doṣaśabde vopapade dhayateḥ 'karmaṇyadhikaraṇe ca (3, 3, 63)'—iti kipratyayaḥ, 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti kartari vā| oṣaṃ dāhaṃ dhayati pibati vināśayatotyarthaḥ, doṣaṃ vātapittādikaṃ vā| dakāralopo draṣṭavyaḥ| "yā oṣadhīḥ pūrvā jātā (ṛ0 saṃ0 8, 5, 8, 1)" || (23) rātriḥ| propasargārthaviśiṣṭāt antarṇītaṇyarthāt ramateḥ 'rāśadibhyāṃ trip (u0 4, 67)'—iti bāhulakāt trippratyayo makārasyākāraśca rātervā trippratyayo yathāprāsaḥ| praramayanti bhūtāni naktañcārīṇi, uparamayanti divācarāṇi svavyāpārebhyaḥ, pradīyante'syāmavaśyāyā madhyamena| "ā rātri pārthivaṃ rajaḥ (ya0 vā0 saṃ0 34, 33)" || (24) araṇyānī| apapūrvāt riṇatergatikarmaṇo nañpūrvād-matervā añnyāditvāt (u0 4, 118) yatpratyaye rūpasiddhirnipātyate| apārṇamapagataṃ grāmādvi aramaṇaṃ vā, na hi tadramayati araṇyaṃ vanam| araṇyapālayitrī adhidevatā kācit nairuktāḥ mahadraṇyamiti vaiyākaraṇāḥ| 'himāraṇyayormahatve (4, 1, 16, vā0 1)'—iti vidhīyate| "araṇyānyaraṇyāni (ṛ0 saṃ0 8, 8, 4, 1)" || (25) śraddhā| śrat satyam, tasmin dhīyate| tathāca mantraḥ "aśraddhāmanṛte dadhātana śraddhāṃ satye prajāpatiḥ"—iti| 'ātaścopasarge (3, 3, 106)'—ityaṅ| 'śracchandsyopasaṅkhyānam' ityupasargasañjñā| dharmārthasukhāpavargeṣu yathāśāstramadhikṛtaḥ puruṣasya karmānuṣṭhānahetubhāvaprakhyānāt buddhyadhidevatā śraddhā|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit