Nighantu 74.4.4
Nighaṇṭunirvacana 74.4.4
- Language
- Sanskrit
74.4.4
"yamaṃ rājānaṃ haviṣā duvasya (ṛ0 saṃ0 7, 6, 14, 1)" || (13) mitraḥ| pramītānmaraṇāt trāyate| 'supi sthaḥ (3, 2, 4)'—ityatra supīti yogavibhāgāt pramītaśabdasya midbhāvaḥ| yadvā, 'ḍumiñ prakṣepaṇe (svā0 u0)'| yadvā, 'pici mici secane (bhū0 pa0)'| samyamanvānaḥ samyak vṛṣṭiṃ prakṣipan samyak siñcan vā draghatyantarikṣe| minvānaśabdasya midbhāvaḥ, dravateḥ upratyayāntasya trabhāvaḥ| 'jhi midā snehane (bhū0 ā0)' antarṇītaṇyarthaḥ| 'amicimimidiśaṃsibhyaḥ kit (u0 4, 146)'—iti tranpratyayaḥ| ṇijantādvā bāhulakādrūpasiddhiḥ| sarveśastyānyudakena snehayati| "mitro janānyātayati ghruvāṇaḥ (ṛ0 saṃ0 3, 4, 5, 1)"| 'jhimidā snehane (bhū0 ā0)' antarṇītaṇyarthaḥ || (14) kaḥ| kameḥ kramervā 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)—iti ḍapratyaye kramate rephalopo bāhulakāt, 'prajāpatirakā mayata'—iti bahulakāmatvāt kaḥ prajāpatiḥ| kramaṇo vā krama- yatyantarikṣe| kamiti sukhanāma, sukho vā vṛṣṭipradānādinā| "kasmai devāya haviṣā vidhema (ṛ0 saṃ0 8, 7, 3, 1)" || (15) sarasvān| sara ityukaṃ, tena tadvān| "ye te sarasva ūrmayaḥ (ṛ0 saṃ0 5, 6, 20, 5)" || (16) viśvakarmā| karoteḥ kartari manin| madhyamasthāno vāyuḥ| vṛṣṭidvāreṇa sarvasya karttā sarvaceṣṭānāṃ tadadhīnatvāt| "viśvakarmā vimanā ādidvihāyāḥ (ṛ0 saṃ0 8, 3, 17, 2)" || (17) tārkṣyaḥ| strīrṇaśabde tūrṇaśabde copapade kṣiyatikṣaratirakṣatyakṣātibhyo'ghnyāditvāt (u0 4, 18) yatpratyayādi nipātyate| strīrṇe vistīrṇe'ntarikṣe kṣiyati kṣarati rakṣatyakṣāti, tūrṇaṃ vārthamudakākhyaṃ kṣiyati kṣarati vā aśnute vā tamaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit