Nighantu 74.5.5

74.5.5

'ucchatīti vyākhyātā (niru0 2, 18)| sā hyudakādi vivāsayati vivāsyate vā meghāt| "apoṣā anasaḥ sarat (ṛ0 saṃ0 3, 6, 20, 5)" || (35) ilā | vyākhyātā vāṅnāmasu (64 pṛ0) | "abhi na ilā yūthasya mātā (ṛ0 saṃ0 4, 2, 16, 4)" || (36) rodasī | vyākhyātā dyāvāpṛthivīnāmasu (373 pṛ0) | atra puṃyogalakṣaṇo ṅīṣ (4, 1, 48) | rudrasya madhyamasthānasya patnī mādhyamikā vāk | "sacā marutsu rodasī (ṛ0 saṃ0 4, 3, 20, 3)" || iti madhyasthānadevatāḥ | (1) aśvinau| aśvaśabdo vyākhyāto'śvanāmasu (168pṛ0)| bhāsā sarvaṃ jagadu vyāpnutaḥ| avaśyāyarasena madhyamaḥ, tejasottamaḥ| dyāvāpṛthivyāvahorātre sūryācandramasau vāśviśabdābhidheyau| dyauḥ jyotiṣāśnute, pṛthivī rasenānnalakṣṇena| aharjyotiṣā, rātriravaśyāyena| sūryo jyotiṣā candramā rasenāhlādādinā vā| aśvaisturaṅgaistadvantau rājānau puṇyakṛtāvityaurṇunābhaḥ| "kadedamaśvinā yuvam (niru0 12, 2)" || tayoḥ kālaḥ ūrdhvamarddharātrāt sūryodayaparyantaḥ| tasminnānyā devatā upāste || (2) uṣāḥ| vaṣṭervocchatervā| "uṣastacitramā bharā (ya0 vā0 saṃ0 34, 33)" || (3) sūryā| vyākhyātā vāḍnāmasu (100 pṛ0)| eṣaivoṣāḥ sūryā sampadyate| "āroha sūrye amṛtasya lokam (ṛ0 saṃ0 8, 3, 23, 5)" || (4) vṛṣākapāyī| vṛṣākaperādityasya patnī| 'vṛṣākapyagnikusitakusida (4, 1, 37)'—ityaikāraṅīrvau| "vṛṣākapāyi revati (ṛ0 saṃ0 8, 4, 3, 3)" || (5) saraṇyūḥ| saivoṣā prabhātakudayāvasthā sūryaṃ pratyātmānaṃ saraṇena nayati tadā saraṇyūrucyate| sartteḥ 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)'|