Nighantu 74.5.7
Nighaṇṭunirvacana 74.5.7
- Language
- Sanskrit
74.5.7
keśā raśmayaḥ| praśaṃsāyāminiḥ| prakṛṣṭaiḥ keśaistadvān 'kāśca dīptau (bhū0 ā0)' kāśanaṃ kāśaḥ, tadvān kāśī san keśī| tamasomadhyagata āditya ucyate| "keśyagniṃ keśī viṣam (ṛ0 saṃ0 8, 7, 24, 1)" || 'vṛṣa secane (bhū0 pa0)'| 'kaninyūvṛṣi (u0 1, 155)'—ityādinā kanin| 'kapi calane (bhū0 ā0)'| 'kuṇḍikampyornalopaśca (u0 4, 136)'—itīpratyayaḥ ṇijanto vā| ayaśca secayitā, avaśyāyādīn kampayaṃśca carati, divā cārīṇi bhūtāni bhayāt kampayatīti vā| 'tatpuruṣe kṛti bahulam (da0, 3, 14)'—iti bahulavacanādaluk| "punaraihi vṛṣākape (ṛ0 saṃ0 8, 4, 4, 3)" || vyākhyātaḥ (471 pṛ0)| saṅgacchate raśmibhiriti astamayāvastha āditya ucyate| "devaiḥ sampipavate yamaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 7, 23, 1)" || astabhāvastha āditya ucyate| dvipadaṃ caitat| ajateḥ pacādyaci bāhulakāt vībhāvābhāvaḥ| ekaśca pādaḥ kasya brahmaṇaḥ| kuta etat vijñāyate hi agniḥ pādaḥ, vāyuḥ pādaḥ, ādityaḥ pādaḥ, diśaḥ pādaḥ, iti| tenājaścāsāvekapāditi| 'saṃkhyāsapūrvasya (5, 4, 140)—ityabahuvrīhāvapi pādasyākāralopaḥ| ekena pādenāṃśena sarvamidaṃ jagat jyotirātmanā praviśan pāti, ekenāṃśena udakaṃ sarvasya jagataḥ pivati, kipi takāropajanaḥ| eko'sya pāda ityayathāprāptaḥ pādāntyalopaḥ| "pāvīravītanyaturekapādajaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 2, 11, 3)" || (16) pṛthivī| vyākhyātaḥ (47 pṛ0)| iha dyaurucyate| "yadindrāgnī paramasyāṃ pṛthivyām (ṛ0 saṃ0 1, 7, 27, 3)" || (20) samudraḥ| vyākhyāto'ntarikṣanāmasu (46 pṛ0)| nirvacaneṣu yojyam| uttamo'bhidheyaḥ| "mahaḥ samudraṃ varuṇastirodadhe (ṛ0 saṃ0 7, 2, 26, 3)" ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit