Yāska's Nirukta 117.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 117.6
- Language
- Sanskrit
117.6
“askṛdhoyuḥ (11)”- ityanavagatam | “akṛdhvāyuḥ”- ityavagamaḥ | “kṛdhuiti hrasvanāma” taddhi “nikṛttam” iva “bhavati” hrasvatvāt | tasya akāreṇa pratiṣedhe kṛte 'akṛdhu' - iti bhavati || "tamīmahe indramasya rāyaḥ puruvīrasya nṛvataḥ purukṣoḥ | yo askṛdhoyurajaraḥ svarvāmtamārbhara harivo mādayadhyai || (ṛ0 saṃ0 4, 6, 13, 3 )”- iti || 'tam' vayamātmanaḥ putram 'īmahe' yācāmahe | 'harivaḥ !' tvām | 'indram' īśvaram | āha-yaḥ kiṃlakṣaṇaḥ putraḥ ? iti, ucyate saḥ 'asya' 'rāyaḥ' dhanasya paripālane bhoge ca samarthaḥ | kiṃlakṣaṇasya punardhanasya ? iti, 'puruvīrasya' bahuvīraistadvataḥ, 'nṛvataḥ' ca dāsaistadvataḥ, 'purukṣoḥ' ca bahunivāsasya, anekaprakārasyetyarthaḥ | na ca paripālanasamartha eva yaḥ kevalamalpakālaḥ, tamīmahe | kiṃ tarhi ? “yaḥ” ca “askṛdhoyuḥ” akṛdhvāyuḥ, dīrghāyurityarthaḥ | “ajaraḥ” ca, yo dṛḍhaśarīra ityarthaḥ | "svarvān"
ca, yaḥ suṣṭhu śatrūṇāmīrayitā | yaḥ evaṅguṇaviśiṣṭaḥ putraḥ 'tam' 'ābhara' āhara | 'harivo mādayadhyai' asmākamātmanaśca madanāya tarpaṇāyetyarthaḥ || evamatra "araṅguṣāyuḥ"ityanena 'dīrghāyurucyate, tasyābhīṣṭatvāt, śabdasārūpyācca |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit